Her finn du originale nynorske lesetekstar, kortsvar og langsvar for vidaregåande og vaksenopplæring. Vel eit tema du er oppteken av, prøv sjølv og arbeid vidare med ordval, tekstbelegg og struktur. Du kan bruke tekstbanken både når nynorsk er hovudmålet ditt, og når du øver på sidemål.
Alle dei tre teksttypane finst innanfor kvart av dei ti temaa. Ein lesetekst gir deg ei forteljing eller ein saktekst å undersøkje. Eit kortsvar avgrensar arbeidet til eitt presist spørsmål. Eit langsvar gir rom for samanhengande analyse, refleksjon eller fagleg drøfting. Sjanger og oppgåve er oppgitt på kvar side, slik at du kan velje det du treng å øve på.
Les kjeldeteksten før du ser på eit modellsvar. Marker eit ord, eit bilete eller eit argument du vil undersøkje, og skriv ned kva det gjer med forståinga di. Bruk deretter rettleiinga og ordlista til å lage eit eige utkast. Når du samanliknar med ei mogleg løysing, bør du sjå etter arbeidsmåten: Kvar blir påstanden grunngitt, korleis blir tekstbelegget forklart, og korleis heng avsnitta saman?
Kjeldetekstar, oppgåver, hint og fagleg rettleiing er opne. Med aktivt Ifingo-abonnement får du også dei nye modellsvara, avsnittskommentarane og svarforslaga. Ei litterær tolking er ikkje den einaste moglege: Det avgjerande er at du grunngir lesinga di i teksten. Materialet er laga som øving av Ifingo og er ikkje offisielle eksamenssett eller karaktervurderte elevsvar.
Les, prøv og forstå
- Vel eit tema og les kjeldeteksten utan å sjå på svarforslaga.
- Skriv eit eige svar. Bruk tekstbelegg, og forklar kva døma viser.
- Kontroller språk og struktur. Samanlikn arbeidsmåten med eit modellsvar når du er klar.
Ti tema å utforske
Identitet og språk
Stemmer, språkval og det å høyre til.
- Lesetekst: Namnet ved døra – Les ei original forteljing på nynorsk om namn, språk og tilhøyrsle. Arbeid med synsvinkel, replikkar og tolking gjennom spørsmål, ordliste og skriveoppgåve.
- Kortsvar: Kven si stemme? Eit kortsvar om språk og identitet – Øv på kortsvar på nynorsk om språk og identitet. Analyser synsvinkel, kontrastar og eit ope sluttpunkt i ein original tekst, med skrivehjelp og ordbank.
- Langsvar: Kven er eg når eg skiftar språk? – Øv på essay på nynorsk om språk og identitet. Les eit originalt vedlegg, planlegg ei utforskande tankerekkje og lær av eit kommentert modellsvar.
Utanforskap og fellesskap
Kven får vere med, og kven blir ståande utanfor?
- Lesetekst: Ein stol utan namn – Les ei nynorsk forteljing om ein ledig stol og eit vanskeleg initiativ. Øv på undertekst, miljøskildring og utanforskap med spørsmål, ordliste og skriveoppgåve.
- Kortsvar: Ein ledig stol: kortsvar om å høyre til – Analyser utanforskap og fellesskap i ein original korttekst på nynorsk. Øv på romskildring, gjentaking og tolking med oppgåver, skrivehjelp og ordbank.
- Langsvar: Den ledige stolen: å tolke utanforskap – Skriv novelleanalyse på nynorsk om utanforskap og fellesskap. Øv på synsvinkel, konkrete detaljar og ei open avslutning med originaltekst og kommentarar.
Sosiale medium og KI
Kjeldekritikk, teknologi og eigne tankar.
- Lesetekst: Kven eig den første setninga? – Utforsk ein nynorsk refleksjon om skriving og kunstig intelligens. Les kritisk, skil mellom påstand og grunngiving, og formuler eit sjølvstendig standpunkt.
- Kortsvar: Lat verktøyet vente: eit retorisk kortsvar om KI – Skriv retorisk kortsvar på nynorsk om bruk av KI i skrivearbeid. Undersøk mottakar, argument og ordval i ein original tekst med spørsmål og skrivehjelp.
- Langsvar: Kven har tenkt når maskina har skrive? – Øv på fagartikkel på nynorsk om kunstig intelligens og sjølvstendig arbeid. Drøft ansvar, arbeidsprosess og kjeldebruk med originalt øvingsmateriale.
Natur, klima og menneske
Naturen som stad, ressurs og ansvar.
- Lesetekst: Det treet tek plass – Les ei original nynorsk forteljing om eit tre og ein planlagt parkeringsplass. Undersøk perspektiv, konflikt og natursyn gjennom oppgåver og språknotat.
- Kortsvar: Same elv, to blikk: samanlikning i kortformat – Samanlikn to originale nynorsktekstar om ei elv. Øv på natursyn, ordval og avsendarperspektiv med korte tekstbelegg, skrivehjelp og relevante omgrep.
- Langsvar: Kven får låne ein tur? Retorikk om natur og forbruk – Analyser ei fiktiv utlånskampanje på nynorsk. Undersøk mottakar, etos, patos og logos, og vurder kva teksten viser og kva han berre lovar lesaren.
Kropp, kjønn og forventningar
Ideal, blikk og rommet til å vere seg sjølv.
- Lesetekst: Den rette storleiken – Les ein nynorsk refleksjon om klede, kropp og forventningar. Undersøk ordval og perspektiv, og skriv sjølv om forholdet mellom eigne behov og andre sine blikk.
- Kortsvar: Biletet som manglar: kortsvar om kropp og forventningar – Øv på novelleanalyse på nynorsk med ein original tekst om bilete og kroppspress. Undersøk kontrast, synsvinkel og slutt med spørsmål og skrivehjelp.
- Langsvar: Når spegelen får ein målestokk – Skriv fagartikkel på nynorsk om kropp, kjønn og reklame. Øv på å skilje mellom ein påstand, ei forventning og ei grunngitt tolking av eit originalt vedlegg.
Kjærleik, sorg og livsval
Det vi held fast ved, og det vi må sleppe.
- Lesetekst: Den vesle konvolutten – Les ei nynorsk forteljing om sakn, eit brev og eit val som ikkje kan utsetjast. Øv på symbol, tidsbruk og open avslutning med spørsmål og eigne skriveforsøk.
- Kortsvar: Koppen på benken: kortsvar om sorg og det som blir att – Les ein original nynorsktekst om sorg og kvardagslege ting. Øv på symbol, detaljar og ei open avslutning i eit kortsvar med spørsmål og skrivehjelp.
- Langsvar: Det vi tek med oss vidare – Skriv essay på nynorsk om minne, kjærleik og livsval. Utforsk eit originalt vedlegg gjennom konkrete bilete, tankevendingar og ei open avslutning.
Makt og ytringsfridom
Argument, motstemmer og det å bli høyrd.
- Lesetekst: Tre minutt til alle – Les ei nynorsk forteljing om eit møte der alle får taletid. Undersøk makt, rettferd og replikkar, og drøft kva som skal til for at ei stemme blir høyrd.
- Kortsvar: Flytt talarstolen: kortsvar om deltaking og makt – Analyser ein original nynorsktekst om elevråd og deltaking. Øv på standpunkt, metafor og motargument i eit retorisk kortsvar med spørsmål og skrivehjelp.
- Langsvar: Ein stol ved bordet: retorikk om å bli høyrd – Analyser ein fiktiv elevrådstale på nynorsk. Undersøk korleis stolen som bilete, direkte tiltale og konkrete framlegg byggjer appell og truverd.
Heimstad og kulturmøte
Å flytte, å møtast og å finne ein heim.
- Lesetekst: To vegar heim – Les ei original nynorsk forteljing om flytting, minne og kulturmøte. Arbeid med sanseskildring, perspektiv og tilhøyrsle gjennom spørsmål og skriveoppgåve.
- Kortsvar: Nøkkelen i lomma: kortsvar om å flytte heimafrå – Analyser heimstad og tilhøyrsle i ein original nynorsktekst om flytting. Øv på gjenstandar, sanseinntrykk og open slutt med eit kortsvar og skrivehjelp.
- Langsvar: Nøkkelen ved den gamle døra: heimstad i ei forteljing – Øv på novelleanalyse på nynorsk om heimstad og flytting. Undersøk nøkkelen som motiv, lydar, synsvinkel og ei avslutning som held tilhøyrsla open.
Arbeidsliv og framtid
Val, vilkår og ulike vegar vidare.
- Lesetekst: Tid som ikkje står i planen – Les ein nynorsk refleksjon om skule, arbeid og usynleg tidsbruk. Undersøk argument, kontrastar og føresetnader, og drøft kva ein rettvis plan kan krevje.
- Kortsvar: Feltet på søknaden: kortsvar om arbeid og ulike vilkår – Les ein original nynorsktekst om ein jobbsøknad. Øv på å analysere kontrasten mellom erfaring og skjema med tekstbelegg, spørsmål og konkret skrivehjelp.
- Langsvar: Når den same døra har ulike tersklar – Skriv fagartikkel på nynorsk om arbeidsliv, klasse og framtid. Drøft ulike føresetnader bak like tilbod med fiktive døme og presise faglege atterhald.
Samisk kultur og minoritetar
Språk, representasjon og fleire perspektiv.
- Lesetekst: Spørsmålet som blei for stort – Les ei nynorsk forteljing om samisk identitet og ei forventning i klasserommet. Undersøk representasjon, replikkar og perspektiv med oppgåver og språknotat.
- Kortsvar: Kven får vere eit døme? Kortsvar om representasjon – Analyser ein original nynorsktekst om samisk bakgrunn og forventningar i klasserommet. Øv på replikkar, perspektiv og nyansar med spørsmål og skrivehjelp.
- Langsvar: Å bli sett utan å bli gjort til eit døme – Samanlikn to originaltekstar på nynorsk om samisk tilhøyrsle og representasjon. Øv på stemme, perspektiv og skiljet mellom ein person og ei gruppe.
Arbeid vidare med nynorsken
Bruk nynorskguiden når du vil sjekke bøying og ordval, nynorskøvingane til korte økter og visuell læring når du vil sjå arbeidsmåten forklart.