Ein nøkkel gir vanlegvis tilgang. Kva skjer når ein person held fast ved ein nøkkel til ein stad som ikkje lenger er den same? Her analyserer du ei kort forteljing om å kome attende.
Oppgåva handlar om korleis teksten skaper meining gjennom detaljar og avgrensa innsikt. Unngå å dikte opp ei større historie om familien enn vedlegget gir grunnlag for.
Oppgåva
Tolk «Den blå nøkkelen». Undersøk korleis nøkkelen, lydane og møtet med døra framstiller forholdet mellom minne og heimstad. Drøft den opne avslutninga.
Dette øver du på
- Undersøkje samanhengen mellom eit motiv og temaet tilhøyrsle.
- Analysere korleis lyd og stillheit blir brukte i framstillinga.
- Skilje mellom tilbakeblikk, no-situasjon og open framtid.
Den blå nøkkelen
Original øvingstekst frå Ifingo. Situasjonen og personane er fiktive; teksten er ikkje eit autentisk eksamensvedlegg.
Bussen stansa på den gamle haldeplassen, men skiltet var nytt. Amir kjende att svingen før han kjende att namnet. I lomma hadde han nøkkelen med den blå plasthetta. Han hadde ikkje brukt han sidan familien flytta. På vegen opp bakken prøvde han å hugse lyden av grusen under sykkeldekka, men no var vegen lagd med asfalt.
Det lyste i huset. Ein sykkel utan barnesete stod ved trappa, og det voks blomar i den store kjelen mor hadde sett att. Amir tok nøkkelen opp. Då døra opna seg, lukka han handa rundt han. Ei kvinne spurde om ho kunne hjelpe. Han sa at han hadde budd her før. Ho smilte og spurde om han ville sjå hagen.
Inne i handa var nøkkelen varm. Amir såg forbi kvinna og inn i gangen. Nokon hadde flytta spegelen. Frå eit rom han ikkje kunne sjå, høyrde han ein latter. Han vart ståande eit augneblink. Så spurde han om kjelen framleis hadde hol i botnen.
Finn din eigen veg inn i teksten
Skil mellom tilgang og tilhøyrsle
Lag ei liste over det Amir kjenner att, og ei anna over det som er endra. Noter korleis kvar detalj blir presentert. Det er ikkje nok å seie at huset symboliserer heimen. Du må undersøkje kva ved huset som er tilgjengeleg for personen, og kva som berre finst som minne. Hald deg til dei konkrete detaljane før du formulerer eit større tema.
Følg nøkkelen gjennom teksten og sjå kva personen faktisk gjer med han. Skriv gjerne ei kort setning om kva ein nøkkel vanlegvis kan brukast til. Då får du eit samanlikningsgrunnlag for å undersøkje funksjonen han får i denne forteljinga.
Bygg ein analyse av endring
Sorter observasjonane etter korleis forteljinga rører seg i tid og rom. Undersøk om lesaren får direkte tilbakeblikk eller minne som blir utløyste i no-situasjonen. Merk kva personane seier, kva dei ikkje seier, og kva forteljaren lèt stå ope. Gode analyseavsnitt forklarer korleis desse vala styrer nærleiken til hovudpersonen.
Les den siste replikken fleire gonger. Prøv to ulike tolkingar, og finn støtte for kvar av dei i teksten. Du skal ikkje avgjere om Amir blir verande eller går. Du skal forklare korleis spørsmålet hans kan endre måten lesaren forstår møtet med den nye bebuaren på.
Ord som opnar teksten
- heimstad
- Ein stad ein kjem frå eller opplever tilhøyrsle til.
- motiv
- Eit konkret innslag som kan gå att og få tematisk tyding.
- no-situasjon
- Den tida handlinga i forteljinga skjer i.
- sanseinntrykk
- Det ein ser, høyrer, kjenner, luktar eller smakar.
- tilbakeblikk
- Framstilling av noko som hende før no-situasjonen.
Å kjenne att
Uttrykket «kjenne att» betyr å kjenne noko igjen. Du kan skrive «han kjende att svingen».
Inne og inn
«Inne» viser stad, medan «inn» viser retning: «Han stod inne», men «han såg inn i gangen».
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva gjer nøkkelen viktig når han aldri blir brukt i låsen?
Eit lite hint
Undersøk kvar han er, og korleis Amir held han.
Korleis kan lydane brukast som tekstbelegg?
Eit lite hint
Skil mellom lyden Amir prøver å hugse, og lyden han faktisk høyrer.
Kva kan det siste spørsmålet opne for?
Eit lite hint
Sjå på kva kjelen knyter saman, utan å dikte vidare på besøket.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.