Korleis kan ein kort samtale vise at ein person kjenner seg delt mellom fleire språklege fellesskap? Her øver du på å lese små endringar i replikkar, kropp og stemme som delar av ei større tolking.
Oppgåva krev ikkje at du kjenner ein bestemt dialekt. Du skal undersøkje korleis den oppdikta forteljaren opplever situasjonen, og grunngi tolkinga di med det som faktisk står i utdraget.
Oppgåva
Analyser korleis språkleg tilhøyrsle blir framstilt i «Stemma ved perrongen». Skriv eit kortsvar på 220–300 ord med konkrete tekstbelegg.
Dette øver du på
- Skilje mellom forteljar og forfattar.
- Forklare korleis kontrastar skaper ei oppleving av tilhøyrsle.
- Bruke korte sitat i eit samanhengande kortsvar.
Stemma ved perrongen
Original øvingstekst frå Ifingo. Personane og situasjonen er oppdikta.
På perrongen ringde mor. Eg svarte slik eg alltid hadde svart henne: med dei lange vokalane og orda som fekk kjøkenet heime til å dukke opp mellom skjenene. Så såg eg dei to frå klassen ved billettautomaten. Eg retta ryggen og gjorde vokalane kortare. Mor spurde om toget var forseinka. «Nei, nei», sa eg, endå tavla viste tjue minutt.
Etterpå kom dei bort. «Du høyrest annleis ut i telefonen», sa den eine. Eg lo, litt høgare enn nødvendig. Då toget kom, fann eg ein plass ved vindauget. I glaset såg eg munnen min forme eit svar eg ikkje hadde gitt.
Finn din eigen veg inn i teksten
Vel eit tydeleg tolkningsspor
Les først kva forteljaren gjer før og etter at medelevane kjem til syne. Noter endringar i stemme, kropp og reaksjon. Eit tolkningsspor er ei retning du undersøker, ikkje ein fasit du bestemmer på førehand. Du kan til dømes undersøkje samanhengen mellom det indre sjølvbiletet og den sosiale situasjonen.
Skil mellom det teksten viser direkte, og det du sluttar deg til. At forteljaren endrar uttalen, er ei synleg handling i teksten. Kva endringa tyder, må du argumentere for. Unngå å gi personane ei full livshistorie som utdraget ikkje gir grunnlag for.
Bygg eit kort analyseavsnitt
Vel eit kort sitat som du kan forklare grundig. Skriv først kva språkleg eller forteljeteknisk grep du undersøker. Knyt så sitatet til korleis forteljaren framstår. Ei oppramsing av omgrep viser mindre forståing enn ei forklaring av eitt presist tekstbelegg.
Sjå til slutt på avslutninga og spør kva ho tilfører tolkinga. Du treng ikkje løyse det opne spørsmålet for forteljaren. Eit godt kortsvar kan vise at teksten held fleire kjensler opne, så lenge du gjer greie for kva i ordvalet og handlinga som støttar ei slik lesing.
Ord som opnar teksten
- tilhøyrsle
- Det å kjenne seg knytt til ein stad, ei gruppe eller ein samanheng.
- eg-forteljar
- Ein forteljar som sjølv deltek i handlinga og bruker eg-form.
- kontrast
- Ein skilnad som gjer to trekk tydelegare når dei står nær kvarandre.
- undertekst
- Meining som blir antyda utan å bli uttrykt direkte.
Forteljar og forfattar
Skriv «eg-forteljaren opplever» når du omtalar perspektivet i teksten. Forfattaren og den oppdikta forteljaren er ulike størrelsar.
Substantiv i teksten
Skriv «ei stemme – stemma» og «eit fellesskap – fellesskapet». Lat artiklane vise kjønn når du bruker orda i eigne setningar.
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva får vi vite gjennom eg-forteljaren, og kva får vi ikkje vite?
Eit lite hint
Undersøk skiljet mellom forteljaren sine reaksjonar og tankane til dei andre.
Kva to detaljar ville du brukt som tekstbelegg for ei tolking av tilhøyrsle?
Eit lite hint
Vel detaljar frå ulike delar av utdraget og forklar kvifor dei høyrer saman.
Skriv ei avsluttande setning som tek vare på at teksten har ein open slutt.
Eit lite hint
Bruk eit uttrykk som gir rom for tolking, og knyt det til oppgåva.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.