Kan ulike måtar å snakke på gi ulike rom for å vere seg sjølv? Her øver du på å utforske eit spørsmål utan å gjere essayet til ei oppramsing av meiningar.
Oppgåva passar både når nynorsk er hovudmål, og når du øver på sidemål. Bruk vedlegget som ein samtalepartnar, og la eigne døme opne for fleire perspektiv.
Oppgåva
Skriv eit essay der du utforskar samanhengen mellom språk og identitet. Ta utgangspunkt i vedlegget, og la eit konkret språkbyte opne for refleksjon. Vel sjølv tittel.
Dette øver du på
- Utvikle ei tankerekkje gjennom konkrete døme og refleksjon.
- Bruke eit vedlegg som utgangspunkt utan å gjenfortelje det.
- Skape samanheng mellom opning, tankevending og avslutning.
Orda i lomma
Original øvingstekst frå Ifingo. Situasjonen og personane er fiktive; teksten er ikkje eit autentisk eksamensvedlegg.
På veg til den nye klassen øvde eg på å seie namnet mitt utan den endinga som alltid fekk folk til å spørje kvar eg kom frå. Eg sa det lågt til bussruta. Det høyrdest glatt ut, som ein stein nokon hadde halde lenge i handa. Heime kalla bror min på meg slik han alltid hadde gjort. Då snudde eg meg før eg rakk å tenkje.
I klasserommet spurde læraren korleis eg ville at namnet skulle uttalast. Eg hadde førebudd eit lett svar, men no vart begge svara vanskelege. Eg prøvde den gamle uttalen først. Ingen lo. Ein medelev sa namnet etter meg, sakte og litt feil. Eg retta henne. På heimvegen oppdaga eg at eg ikkje lenger øvde på bussruta. Men eg kunne framleis begge versjonane. Dei låg i kvar si lomme, og eg visste ikkje om det gjorde meg rikare eller berre tyngre.
Finn din eigen veg inn i teksten
Finn eit spørsmål som kan endre seg
Start med noko lite: eit namn, ei helsing eller eit ord du brukar ulikt i ulike samanhengar. Skriv først kva du legg merke til, deretter kvifor situasjonen uroar eller undrar deg. Eit essay treng ikkje eit ferdig svar i innleiinga. Det treng ei tydeleg retning og ein grunn til å lese vidare. Prøv å formulere spørsmålet på to måtar. Den eine kan handle om fridom til å velje språk, den andre om forventningar frå andre.
Les vedlegget med merksemd på dei konkrete tinga. Noter kva som skjer, og skil hendinga frå tolkinga di. Ein detalj kan opne for fleire tankar, men du må ikkje gjere han til prov for korleis alle menneske opplever identitet.
Bygg rørsle i refleksjonen
Planlegg tre stopp i tankerekkja: ei personleg erfaring, ei utviding til andre situasjonar og eit motspørsmål som utfordrar det du fyrst trudde. Bruk overgangen mellom stoppa til å vise kvifor tanken endrar seg. Unngå å leggje inn eit tilfeldig døme berre fordi det handlar om språk.
Avslutninga kan vende attende til detaljen frå opninga. Då bør detaljen ha fått ei ny meining gjennom refleksjonen. Les teksten høgt etterpå og kontroller at stemma er naturleg. Eigne erfaringar kan vere oppdikta i ei øving, men merk dei som det dersom du presenterer dei som materiale for andre.
Ord som opnar teksten
- identitet
- Oppfatninga av kven ein er, og korleis ein høyrer til.
- tilhøyrsle
- Kjensla av å høyre til i eit fellesskap.
- tankevending
- Eit punkt der refleksjonen tek ei ny retning.
- språkbyte
- Å gå frå eitt språk eller ein språkvariant til ein annan.
- samtalepartnar
- Her: eit vedlegg du tenkjer vidare saman med og kan utfordre.
Namn og eigedomsord
Skriv til dømes «namnet mitt» og «orda mine». Bøy eigedomsordet etter substantivet.
Nyanserande verb
«Kan tyde på», «kanskje» og «eg undrar meg over» passar når du utforskar ei mogleg tolking.
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva spørsmål kan du undersøkje utan å låse svaret på førehand?
Eit lite hint
Formuler både eit spørsmål om fridom og eit om forventningar.
Korleis kan eit konkret døme føre til ein større refleksjon?
Eit lite hint
Skriv ei setning om hendinga og to om kva ho får deg til å undre på.
Kva bør avslutninga gjere med detaljen frå opninga?
Eit lite hint
Sjå etter ei endring i korleis lesaren kan forstå detaljen.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.