To tekstar kan handle om den same staden og likevel invitere til ulike måtar å sjå han på. I denne øvinga samanliknar du to oppdikta stemmer som legg merke til ulike sider ved ei elv.
Oppgåva handlar om framstilling, ikkje om å avgjere korleis ei verkeleg elv skal brukast. Du øver på å la eitt felles spørsmål styre samanlikninga, slik at teksten ikkje berre blir to separate referat.
Oppgåva
Samanlikn natursynet i tekst A og tekst B. Skriv eit kortsvar på 220–300 ord der du bruker konkrete språklege detaljar frå begge tekstane.
Dette øver du på
- Samanlikne framstillingar ut frå eit felles spørsmål.
- Forklare samanhengen mellom ordval og perspektiv.
- Nyansere ei tolking ved å sjå både likskapar og skilnader.
To tekstar om elva
Original øvingstekst frå Ifingo. Personane og situasjonen er oppdikta.
Tekst A, frå eit oppdikta utbyggingsforslag: «Elva er ein ressurs vi bør gjere tilgjengeleg. Ei ny gangbru kan gi kortare veg mellom bustadene og sentrum. Langs breidda kan benkar og lys skape ein trygg møteplass. Vi vil opne området for fleire.»
Tekst B, frå ei oppdikta dagbok: «I dag gjekk eg den lange vegen langs elva. Ein rotvelta stamme sperra stigen, og eg måtte klatre. Ingen benk venta på meg. Eg sat på ein stein og såg vatnet finne veg mellom røtene. Då eg gjekk heim, hadde eg gløymt å sjå på klokka.»
Finn din eigen veg inn i teksten
Lag ei felles samanlikningsramme
Skriv ned kva dei to tekstane framhevar ved elva, og kva dei knyter eit godt møte med naturen til. Då får du ei samanlikningsramme som gir retning til lesinga. Hald fast ved same spørsmål når du vel tekstbelegg, slik at detaljane kan setjast i direkte samband med kvarandre.
Les også merkelappane som forklarer kvar tekstane er henta frå. Ei dagbok og eit utbyggingsforslag har ulike formål. Det kan forklare skilnader i språk utan at du treng å gi avsendarane bestemte politiske meiningar. I svaret bør formålet vere eit verktøy for analysen, ikkje ei erstatning for han.
Skriv på tvers av tekstane
Eit avsnitt kan starte med eit felles poeng og deretter bruke eit kort døme frå kvar tekst. Forklar kva døma viser i høve til kvarandre. Ord som «medan», «derimot» og «også» kan hjelpe deg å halde samanlikninga synleg, men sjølve samanhengen må kome fram av innhaldet.
Leit til slutt etter noko som nyanserer den første motsetninga du fann. To avsendarar kan vere ulike utan å stå for kvar sitt absolutte ytterpunkt. Eit presist svar forklarer korleis tekstane vektlegg ulike verdiar, og unngår å påstå meir om miljøkonsekvensar enn desse korte utdraga faktisk gir grunnlag for.
Ord som opnar teksten
- natursyn
- Måten ein tekst framstiller forholdet mellom menneske og natur på.
- formål
- Det teksten skal oppnå i ein bestemt samanheng.
- nytteperspektiv
- Ei framstilling som legg vekt på kva noko kan brukast til.
- samanlikningsgrunnlag
- Det felles spørsmålet eller trekket som gjer to tekstar moglege å samanlikne.
Samanlikne
«Samanlikne» er infinitiv på nynorsk: «å samanlikne». Bruk gjerne «medan» når du set to ulike framstillingar opp mot kvarandre.
Nynorske fagord
Bruk «eit døme», «eit formål» og «ein skilnad». Bøy orda presist når du knyter fleire tekstbelegg saman.
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva ord frå kvar tekst ville du samanlikna direkte?
Eit lite hint
Vel eit par som seier noko om korleis staden blir brukt eller opplevd.
Korleis kan formålet forklare skilnaden i språk?
Eit lite hint
Tenk på kva eit forslag skal gjere, samanlikna med ei dagbok.
Kva likskap kan nyansere skilnaden mellom tekstane?
Eit lite hint
Sjå etter noko begge tekstane legg positiv vekt på.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.