Ein stol kan vere eit møbel og eit teikn på ein plass i fellesskapet. I denne øvinga undersøker du korleis ei kort forteljing skaper meining gjennom små handlingar.
Du skal ikkje avgjere kven som er snill eller slem. Målet er å grunngi ei tolking med tekstbelegg og vise kva forteljinga lèt stå uavklart.
Oppgåva
Tolk den korte forteljinga «Stolen ved vindauget». Undersøk synsvinkel, komposisjon og bruk av stolen som motiv. Drøft korleis avslutninga påverkar forståinga av fellesskap.
Dette øver du på
- Skilje mellom det forteljaren viser, og det du sjølv sluttar deg til.
- Forklare funksjonen til eit gjennomgåande motiv.
- Tolke ei open avslutning utan å late som ho berre har eitt svar.
Stolen ved vindauget
Original øvingstekst frå Ifingo. Situasjonen og personane er fiktive; teksten er ikkje eit autentisk eksamensvedlegg.
Då Samira kom inn i kantina, stod det ein ledig stol ved vindauget. Jakka til Liv hang over ryggen. Liv sat ved sida av og skauv mobilen bortover bordet slik at dei andre kunne sjå. Dei lo. Samira sette brettet på enden av bordet og spurde om stolen var ledig. Liv tok tak i jakka. «Eg ventar berre på nokon», sa ho.
Samira nikka, sjølv om ho ikkje visste om det var eit svar. Ho gjekk til bordet ved døra. Derifrå kunne ho sjå vindauget, men ikkje ansikta til dei som sat der. Ho tok lokket av yoghurten og strauk folien flat med skeia. Då klokka ringde, stod stolen framleis tom.
Etter siste time vart dei bedne om å setje stolane oppå pultane. Samira løfta sin med begge hendene. Liv kom bort til vindaugsrekkja og tok stolen ved sida av hennar. «Skal vi gå?» spurde ho. Samira lét den eine handa kvile på stolbeinet. Ute i gangen slo nokon av lyset.
Finn din eigen veg inn i teksten
Gjer observasjonane etterprøvbare
Les forteljinga to gonger før du lagar disposisjon. Fyrste gongen skriv du kort kva som hender. Andre gongen markerer du det lesaren ikkje får vite. Ein analyse blir sterkare når han skil mellom handlinga og forklaringa du føreslår. Spør kva vi veit om kvar person, og kvar kunnskapen vår stoppar. Då unngår du å skrive ei ny forteljing om bakgrunnen deira.
Vel to eller tre detaljar som kan bere analysen. Skriv eit kort sitat til kvar detalj, og forklar kva lesaren legg merke til. Gå deretter vidare til korleis detaljane kan verke saman. Motivet må undersøkast gjennom teksten; det er ikkje nok å kalle ein gjenstand eit symbol.
Bygg ei tolking som toler motspørsmål
Ordne hovuddelen slik at avsnitta svarar på ulike delar av oppgåva. Eitt kan handle om avgrensa innsikt, eitt om rørsla mellom romma og eitt om avslutninga. Bruk temasetningar som hevdar noko du deretter kan vise. Dersom du peikar på ein mogleg samanheng, skriv kvifor teksten opnar for han.
Test tolkinga di mot den siste replikken. Kan ho passe med meir enn éi forståing av relasjonen? Ei open avslutning gjer ikkje alle svar like gode. Du må framleis vise kva for ord, handlingar og tomrom som støttar dei ulike lesemåtane. Avslutt med kva denne uvissa får fram ved temaet.
Ord som opnar teksten
- motiv
- Ein konkret situasjon eller gjenstand som går att og kan bere meining.
- personbunden synsvinkel
- Når framstillinga ligg nær erfaringa til ein bestemt person.
- tekstbelegg
- Ord eller detaljar frå teksten som støttar ei tolking.
- tomrom
- Noko teksten ikkje seier direkte, og som lesaren må tolke.
- open avslutning
- Ein slutt som lèt sentrale spørsmål stå uavklarte.
Tolking med atterhald
Bruk «kan tyde på» når du føreslår ein samanheng som ikkje er direkte stadfesta.
Samansette substantiv
Skriv «stolbeinet» og «vindaugsrekkja» som samansette ord, ikkje som særskrivne uttrykk.
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva veit vi sikkert om grunnen til at Liv held av stolen?
Eit lite hint
Skil mellom replikken hennar og det du trur ho meiner.
Kva bør eit analyseavsnitt om stolen innehalde?
Eit lite hint
Finn minst to stader der motivet får ulik funksjon.
Korleis kan du drøfte slutten utan å skrive vidare på handlinga?
Eit lite hint
Forklar moglege tydingar av det som allereie står der.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.