Den same plassen kan vere ein praktisk ressurs for éin person og eit minne for ein annan. I denne forteljinga møter ulike blikk ein tilsynelatande enkel plan.
Les etter kva personane legg merke til, og kva dei overser. Du skal undersøkje teksten, ikkje avgjere ein verkeleg plansak eller bruke forteljinga som naturvitskapleg dokumentasjon.
Oppgåva
Undersøk korleis forteljinga framstiller forholdet mellom menneskelege behov og ein stad i naturen.
Dette øver du på
- Samanlikne ulike perspektiv på den same staden.
- Forklare korleis ein konkret gjenstand kan samle ein konflikt.
- Skilje mellom litterær tolking og faktapåstandar.
Det treet tek plass
Original øvingstekst frå Ifingo. Staden, planen og personane er oppdikta.
På teikninga var treet ein grøn sirkel. Ved sida av stod eit lite kryss og ordet fjernast. Lea såg på arket som faren hadde lagt på kjøkkenbordet. Han hadde vore på møte om den nye parkeringsplassen ved samfunnshuset. «Det blir enklare å kome fram», sa han. Ho nikka. Bestemor hadde ofte klaga over kor langt det var frå bilen til inngangen.
Etter middag gjekk Lea bort til treet. Ho hadde ikkje tenkt å gjere noko særleg. Ho ville berre sjå om det såg annleis ut no. Stammen stod skeivt, og ei grein voks lågt over benken. Nokon hadde surra ein raud tråd rundt henne. På bakken låg gamle frø og eit vått papir frå ein sjokolade. Sirkelen på teikninga hadde ikkje hatt slike detaljar.
Då faren kom, sette han seg ved sida av henne. Han kjende treet frå før ho blei fødd. Her hadde han venta på mora hennar etter dei første dansane i samfunnshuset. Han hadde aldri fortalt den historia. No sa han henne som om det var noko praktisk Lea burde vite, omtrent som kvar ein kunne finne nøkkelen til boden. Ho såg opp på greina over dei.
«Vi treng plassen», sa han etter ei stund. Lea visste ikkje om han meinte parkeringsplassen eller staden der dei sat. Ho tenkte på bestemor som stod og venta i regnet medan nokon henta bilen. Ho tenkte på benken som alltid var ledig når ein trong å sitje utan å kjøpe noko. Det var irriterande at den eine tanken ikkje fekk den andre til å forsvinne.
Heime fann ho fram arket igjen. Ho teikna benken inn i den grøne sirkelen og skreiv to spørsmål i margen. Kvar kunne bilen stoppe nærare døra? Kva ville dei miste om treet forsvann? Då faren kom for å rydde bordet, let han arket liggje. Neste morgon tok han det med seg. Det vesle krysset var framleis der, men rundt det hadde teikninga fått fleire ting som måtte få plass.
Finn din eigen veg inn i teksten
Finn konkurrerande omsyn
Ein litterær konflikt treng ikkje ha ein tydeleg helt og ein tydeleg motstandar. Lag to kolonnar med omsyn som finst i forteljinga. Bruk tekstlege detaljar i begge kolonnane, og unngå å leggje inn faktapåstandar teksten ikkje gir. Undersøk så om ein person ser meir enn eitt omsyn. Det kan vise ei utvikling utan at konflikten blir løyst eller at teksten gir eit endeleg svar.
Følg ei framstilling som endrar seg
Teikningar, kart og andre framstillingar vel ut noko og lèt anna liggje utanfor. Når ein slik gjenstand finst i ein tekst, kan du spørje kva han gjer synleg. Les kvar omtale av gjenstanden og noter kva detaljar som kjem til. Knyt observasjonane til personane sine vurderingar. Då kan du forklare ein samanheng mellom form og tema i staden for berre å gjenfortelje handlinga.
Ord som opnar teksten
- omsyn
- Behov eller verdiar ein må ta med i ei vurdering.
- natursyn
- Måten naturen og forholdet til menneska blir forstått på.
- perspektiv
- Eit bestemt blikk eller ein måte å vurdere noko på.
- marg
- Den opne kanten langs ein tekst eller ei teikning.
- symbol
- Ein konkret detalj som òg kan peike mot ei større tyding.
Ligge og leggje
Arket ligg på bordet når det er i ro. Nokon legg arket på bordet når dei flyttar det dit. Teksten bruker formene liggje og lagt.
Ein stad og ei stadfesting
Stad i tydinga plass er hankjønn: ein stad, staden, stader, stadene. Kontroller kjønn i ordlista når du er usikker.
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva praktisk behov er med på å forklare planen om parkeringsplassen?
Eit lite hint
Les det som blir sagt om bestemor og inngangen.
Korleis endrar framstillinga av treet seg frå opninga til avslutninga?
Eit lite hint
Samanlikn kva som finst på teikninga dei to gongene.
Kvifor kan setninga «Vi treng plassen» forståast på meir enn éin måte?
Eit lite hint
Undersøk kva ordet plass kan vise til i situasjonen.
Skriv ein kort samtale mellom to personar som ønskjer ulike ting for den same staden. La begge få eit forståeleg argument.
Eit lite hint
Gi kvar person eit konkret behov. Unngå at den eine berre seier noko urimeleg.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.