Ein kvardagsleg gjenstand kan få ny tyding når eit menneske er borte. I denne øvinga undersøker du korleis ein korttekst let handlingar og stille detaljar formidle noko som personane ikkje set direkte ord på.
Teksten er oppdikta og gir eit avgrensa innblikk i ein familie. Du skal tolke denne framstillinga av sorg, ikkje formulere ein regel for korleis alle sørgjande menneske reagerer eller bør reagere.
Oppgåva
Analyser korleis sorg blir framstilt gjennom konkrete detaljar i «Den blå koppen». Skriv eit kortsvar på 220–300 ord.
Dette øver du på
- Forklare korleis ein gjenstand kan få symbolsk tyding.
- Undersøkje kva dialog og handling seier saman.
- Bruke varsame formuleringar når teksten held kjenslene opne.
Den blå koppen
Original øvingstekst frå Ifingo. Personane og situasjonen er oppdikta.
Etter gravferda vaska vi kjøkenet. Mor bretta duken, og eg sette glas på plass. Den blå koppen til far stod framleis ved kaffimaskina, med ein brun ring i botnen. Eg tok han opp og heldt han under springen, men skrudde ikkje på vatnet.
«Skal vi ha denne?» spurde eg. Mor såg ikkje opp frå duken. «Han tek ikkje stor plass.» Eg sette koppen tilbake. Morgonen etter sette ho ein liten kvist i han. Vatnet nådde så vidt over ringen. Då eg kom heim den ettermiddagen, hadde ein grøn knopp opna seg, medan mor stod og hakka lauk.
Finn din eigen veg inn i teksten
Ta utgangspunkt i det konkrete
Lag først ei liste over kva personane gjer med hendene, og kva dei seier høgt. Undersøk om handling og replikk fortel det same, eller om noko blir halde tilbake. Ei slik nærlesing kan gi deg eit betre grunnlag enn eit generelt avsnitt om at sorg er vanskeleg.
Tenk særleg over korleis ein gjenstand kan skifte funksjon i eit utdrag. Eit symbol treng ikkje ha ei fast tyding som gjeld i alle tekstar. Du må vise korleis akkurat denne teksten gir gjenstanden vekt, gjennom plassering, gjentaking eller samanheng med andre detaljar.
Hald fleire nyansar opne
Eit kortsvar kan undersøkje rørsle og endring utan å fortelje at personane er ferdige med kjenslene sine. Sjå etter ord og handlingar som både kan romme noko gammalt og opne for noko nytt. Skriv gjerne «kan uttrykkje» når du gjer ei slutning teksten ikkje formulerer direkte.
Vel to eller tre tekstbelegg og gi kvart av dei ei forklaring. Du treng ikkje sitere alle detaljane for å vise at du har lese nøye. Avslutninga di bør samle tolkinga og gi rom for det uavklarte, framfor å leggje ein eintydig moral over menneska i forteljinga.
Ord som opnar teksten
- symbolsk tyding
- Ei vidare meining som ein konkret ting kan få i ein tekst.
- undertekst
- Meining som blir antyda gjennom ord og situasjon utan å bli sagt direkte.
- motiv
- Ei konkret hending, ein situasjon eller ein gjenstand teksten framstiller.
- nyanse
- Ein liten skilnad som gjer ei framstilling meir presis.
Att og igjen
«Det som blir att» tyder her det som er igjen etter nokon. Bruk ei formulering du kjenner, og hald henne naturleg i samanhengen.
Spørsmål i analyse
Du kan bruke «kva» og «korleis» i eigne analysespørsmål: «Kva får koppen å seie?» og «Korleis blir sorga vist?»
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva får koppen til å verke viktig før mor svarar?
Eit lite hint
Undersøk både omtalen av koppen og kva forteljaren gjer ved springen.
Kva kan liggje i replikken «Han tek ikkje stor plass»?
Eit lite hint
Skil det bokstavlege innhaldet frå det situasjonen kan antyde.
Kva hindrar oss i å lese slutten som ei enkel avslutning på sorga?
Eit lite hint
Sjå etter noko som blir verande i koppen, samtidig som noko nytt kjem til.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.