Ein person kan bli invitert inn i ein samtale og samtidig få eit ansvar hen ikkje har bede om. I denne øvinga undersøker du korleis ei oppdikta klasseromshending framstiller forholdet mellom eiga erfaring og forventninga om å representere fleire.
Teksten gir ikkje eit samla bilete av samiske menneske eller kulturar. Det er nettopp avgrensinga til éin oppdikta person som er viktig når du analyserer replikkane, perspektivet og det som endrar seg i samtalen.
Oppgåva
Analyser korleis forventningar om å representere ei gruppe blir framstilte i «Eitt bilete på arket». Skriv eit kortsvar på 220–300 ord.
Dette øver du på
- Skilje individuell erfaring frå forventningar om å representere ei gruppe.
- Forklare korleis replikkar kan synleggjere makt og handlingsrom.
- Grunngi ei tolking utan å generalisere om samiske menneske.
Eitt bilete på arket
Original øvingstekst frå Ifingo. Personane og situasjonen er oppdikta.
Då klassen skulle lage ei utstilling, snudde læraren seg mot Elle. «Du har samisk bakgrunn. Kva skal vi ha med?» Alle venta. Elle såg på det store arket på bordet. Nokon hadde alt teikna ei ramme rundt overskrifta.
«Eg kan fortelje om mi eiga familie», sa ho. «Men de må leite etter fleire stemmer enn mi.» Det vart stille. Så drog ho arket til seg og skreiv eit spørsmål under overskrifta: «Kven har vi ikkje spurt?» Læraren sette seg ned ved bordet. «Kvar skal vi byrje?» spurde han. Denne gongen var spørsmålet retta mot heile gruppa.
Finn din eigen veg inn i teksten
Undersøk spørsmåla i samtalen
Skriv ned kven som stiller spørsmåla, og kven som blir venta å svare. Då kan du sjå korleis eit ansvar blir fordelt i klasserommet. Ta også med dei ordlause handlingane, fordi plassering ved bordet og bruken av arket kan bidra til framstillinga av makt og deltaking.
Skil mellom intensjon og verknad når du tolkar læraren si første vending. Teksten fortel kva han seier, men ikkje alt om kvifor han seier det. Du kan undersøkje kva forventning som blir skapt utan å slå fast at du kjenner haldningane eller motivet hans fullt ut.
Lat den enkelte vere ein enkeltperson
Bruk formuleringar som viser kven tolkinga handlar om: «Elle i denne teksten» eller «denne klasseromssituasjonen». Eit kort litterært utdrag kan undersøkje ein viktig konflikt, men gir ikkje grunnlag for påstandar om korleis alle med ein bestemt bakgrunn kjenner det.
Når du vel tekstbelegg, sjå etter ei endring frå starten til slutten. Forklar kva som endrar seg, og kva som framleis står ope. Ei avslutning kan vise ei mogleg ny retning utan at heile problemet er løyst. Knyt denne vurderinga til replikkar og handlingar framfor generelle ord om respekt og mangfald.
Ord som opnar teksten
- representasjon
- Det å stå fram som, eller bli behandla som, eit uttrykk for fleire enn seg sjølv.
- perspektiv
- Ein ståstad som påverkar kva ein ser og korleis ein forstår det.
- generalisering
- Ei slutning frå eitt eller nokre få døme til ei større gruppe.
- handlingsrom
- Dei moglegheitene ein person har til å påverke situasjonen sin.
Ei stemme, fleire stemmer
Skriv «ei stemme – stemma – stemmer – stemmene». Fleirtalet kan vere viktig når du presiserer at ei gruppe rommar fleire erfaringar.
Presise subjekt
Skriv «Elle set ei grense» framfor «samiske elevar set ei grense». Den første setninga held tolkinga nær personen og teksten.
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva forventning blir skapt når alle vender seg mot Elle?
Eit lite hint
Sjå på sambandet mellom bakgrunnen læraren nemner, og spørsmålet ho får.
Korleis avgrensar Elle kva ho kan bidra med?
Eit lite hint
Les begge delane av replikken hennar, ikkje berre den første.
Kva har endra seg i det siste spørsmålet?
Eit lite hint
Samanlikn kven spørsmåla i starten og slutten er retta mot.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.