Korleis kan ein kampanje gjere eit praktisk tilbod til ei forteljing om fellesskap? Her undersøkjer du ei kort oppmoding om å låne turutstyr.
Analysen skal forklare korleis teksten prøver å overtyde ein bestemt mottakar. Du skal også vurdere kva lesaren får grunnlag for å vite, og kva som krev meir informasjon.
Oppgåva
Skriv ein retorisk analyse av «Ein tur treng ikkje vere eit kjøp». Gjer greie for den retoriske situasjonen, analyser samspelet mellom appellformene og vurder korleis teksten kan verke på ulike elevar.
Dette øver du på
- Kople appellformene til konkrete ord og den tiltenkte mottakaren.
- Skilje mellom ei oppmoding, eit argument og ein dokumentert verknad.
- Vurdere korleis teksten både opnar og avgrensar eit tilbod.
Ein tur treng ikkje vere eit kjøp
Original øvingstekst frå Ifingo. Situasjonen og personane er fiktive; teksten er ikkje eit autentisk eksamensvedlegg.
Du treng ikkje eit nytt skap fullt av utstyr for å få ein dag ute. Du treng sko som held, ei jakke som passar, og ein stad å byrje. Denne månaden opnar elevgruppa Tur for alle eit lite utlån på skulen. Her kan du låne sekk, liggjeunderlag og termos til klasseturen.
Vi har sjølve stått framfor ei lang utstyrsliste og kjent at turen byrja i ein butikk. Difor ønskjer vi ein annan start. Når same sekk kan bli med fleire elevar ut, får fleire bruke det som allereie finst. Det er eit lite grep, ikkje ei løysing på alle miljøproblem.
Kom innom rom 12 i storefri på tysdag. Ta med spørsmåla dine, ikkje betalingskortet. Utstyret skal leverast attende tørt og heilt. Dersom vi manglar rett storleik eller noko er utslite, seier vi frå. Vi kan ikkje love sol. Vi kan love at du slepp å spørje heilt åleine.
Finn din eigen veg inn i teksten
Plasser teksten i ein konkret situasjon
Start med å identifisere avsendar, målgruppe, føremål og publiseringssituasjon. Du kan vite noko gjennom ordlyden, medan andre sider ikkje er opplyste. Skriv det skiljet tydeleg. Ei fiktiv kampanjeøving gir ikkje grunnlag for å hevde at eit bestemt tiltak faktisk er gjennomført. Forklar heller kva tilbod avsendaren presenterer, og kva handling han ønskjer at lesaren skal gjere.
Marker formuleringar som kan verke på mottakaren på ulike måtar. Noter både appellforma og det konkrete arbeidet ho gjer. Det er meir presist å forklare kva eit «vi» kan skape av nærleik, enn berre å skrive at teksten har etos.
Vurder overtydinga i samanheng
Lag analyseavsnitt der du går frå kort tekstbelegg til forklaring av verknad. Undersøk òg kvar fleire appellformer verkar saman. Praktiske opplysningar kan støtte truverdet, medan ei personleg erfaring kan gjere eit sakleg argument meir relevant for målgruppa. Pass på at du ikkje gjer ein mogleg verknad til ein sikker reaksjon hos alle lesarar.
I vurderinga kan du undersøkje kva teksten gjer lett og kva spørsmål han lèt stå opne. Tenk på elevar med ulike behov og erfaringar. Ein kampanje kan vere varm i tonen og likevel mangle detaljar som ein lesar treng. Avslutt med ei samla vurdering av kor godt ordlyden passar til føremålet i den situasjonen vedlegget skildrar.
Ord som opnar teksten
- etos
- Truverdet avsendaren byggjer opp i kommunikasjonen.
- patos
- Appell til kjensler og haldningar hos mottakaren.
- logos
- Appell gjennom resonnement, opplysningar og samanhengar.
- retorisk situasjon
- Samanhengen mellom avsendar, mottakar, føremål og omstende.
- atterhald
- Ei avgrensing som gjer klårt kva ein påstand ikkje omfattar.
Verknad og verkemiddel
Eit verkemiddel er eit språkleg grep; verknaden er det grepet kan gjere i samanhengen.
Mottakar og avsendar
Bruk «mottakaren» og «avsendaren» i staden for å veksle tilfeldig mellom bokmåls- og nynorskformer.
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva i teksten gir grunnlag for å peike ut målgruppa?
Eit lite hint
Leit etter tiltalemåte, stad og aktivitet.
Korleis kan same formulering støtte fleire appellformer?
Eit lite hint
Vel eit kort tekstbelegg og forklar to funksjonar.
Kva spørsmål kan ein elev framleis ha etter å ha lese kampanjen?
Eit lite hint
Sjå på kva praktiske opplysningar som står der, og kva som manglar.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.