Eit tilbod kan vere likt på papiret og krevje ulike ting av ulike menneske. Her drøftar du korleis tid, økonomi, transport og kontaktar kan påverke eit framtidsval.
Du skal undersøkje føresetnader utan å redusere personane til bakgrunnen sin. Det fiktive vedlegget gir to konkrete perspektiv, men seier ikkje korleis alle unge har det.
Oppgåva
Skriv ein fagartikkel der du drøftar korleis ulike føresetnader kan påverke unges møte med arbeidslivet. Ta utgangspunkt i «Same invitasjon», og undersøk både handlingsrom og avgrensingar.
Dette øver du på
- Skilje mellom formelt like tilbod og ulike høve til å bruke dei.
- Drøfte strukturelle vilkår saman med individuelle val.
- Bruke fiktive døme med tydelege grenser for generalisering.
Same invitasjon
Original øvingstekst frå Ifingo. Situasjonen og personane er fiktive; teksten er ikkje eit autentisk eksamensvedlegg.
To elevar får den same e-posten frå ei oppdikta designverksemd. Dei blir inviterte til ein frivillig idéverkstad tre ettermiddagar. Verksemda lovar rettleiing og eit høve til å vise fram arbeidet sitt, men ingen jobb eller betaling. Elevane må sjølve ordne reisa.
Mina kan gå frå skulen og bort til kontoret. Ho har tid etter undervisninga, og onkelen har forklart kva ein slik verkstad kan føre til. Ho svarar ja og byrjar å samle idear. Theo bur lengre unna og arbeider i ein butikk etter skuletid. Han er med på å betale utgifter heime. Dersom han deltek, må han byte vakter og kjøpe fleire bussbillettar.
Mina seier at Theo bør gripe sjansen. Han seier at han gjerne vil. E-posten ligg framleis open på skjermen hans. Under svarknappen har han skrive ei liste med tre spørsmål han enno ikkje har sendt.
Finn din eigen veg inn i teksten
Gjer føresetnadene synlege
Les vedlegget med merksemd på kva tilbodet lovar, kva det krev, og kva som ikkje er opplyst. Lag tre kolonnar før du skriv. Slik unngår du å omtale eit mogleg høve som ein garantert jobb eller å behandle all tidsbruk som lik. Ei tydeleg avgrensing gir deg eit betre utgangspunkt for å drøfte kva personane faktisk kan velje.
Definer omgrepa du vil bruke, til dømes handlingsrom, ressursar og nettverk. Knyt definisjonane til dømet i staden for å leggje inn eit langt avsnitt med lause fagord. Unngå å gjere eitt vilkår til ei full forklaring på personen.
Drøft mellom val og vilkår
Bygg hovuddelen rundt korleis ulike vilkår kan verke saman. Tid, økonomi og informasjon er ikkje nødvendigvis heilt skilde moment. Eit byte av vakt kan til dømes påverke både tid og inntekt. Undersøk òg kva personane kan gjere sjølve, og kva som krev meir informasjon eller ei endring av sjølve tilbodet.
Ver tydeleg på grensene for vedlegget. Fiktive personar er ikkje eit statistisk grunnlag for påstandar om heile samfunnet. Du kan peike på spørsmål eit tilbod bør svare på, men ikkje finne på kva som er lovleg eller ulovleg i den tenkte situasjonen. Avslutt med ei nyansert vurdering av kva eit reelt høve til deltaking kan krevje.
Ord som opnar teksten
- handlingsrom
- Dei vala ein faktisk har høve til å ta i ein situasjon.
- ressursar
- Til dømes tid, pengar, kunnskap eller praktisk støtte.
- nettverk
- Kontaktar som kan gi informasjon, støtte eller tilgang til høve.
- formell likskap
- At eit tilbod eller ei ordning har dei same formulerte vilkåra for alle.
- strukturelle vilkår
- Rammer rundt individet som kan påverke kva val som er moglege.
Høve og moglegheit
«Høve» kan tyde moglegheit, som i «eit høve til å vise fram arbeidet». Vel ord som passar i den konkrete samanhengen.
Dei og deira
Skriv til dømes «dei fekk tilbodet» og «tilbodet deira». Ikkje bland «dei» med bokmålsforma «de» i same bruk.
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva lovar idéverkstaden, og kva lovar han ikkje?
Eit lite hint
Skil mellom rettleiing, synlegheit og ein garantert jobb.
Korleis verkar fleire føresetnader saman for Theo?
Eit lite hint
Sjå på samanhengen mellom reise, arbeidstid og utgifter.
Korleis kan du drøfte ei meir tilgjengeleg ordning utan å finne på eit svar frå verksemda?
Eit lite hint
Formuler konkrete spørsmål eller vilkår som kan undersøkast.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.