Kva skjer når andre menneske gjer namnet ditt enklare for seg sjølve? I denne forteljinga møter du ein elev som må velje kor mykje plass hennar eigen uttale skal få.
Les først for å følgje handlinga. Les deretter på nytt og undersøk korleis replikkar, lydar og små handlingar kan seie noko om identitet utan at forteljaren forklarer alt.
Oppgåva
Les forteljinga og svar på spørsmåla. Grunngi tolkingane dine med konkrete ord eller handlingar frå teksten.
Dette øver du på
- Skilje mellom det ein person seier og det lesaren kan slutte seg til.
- Undersøkje verknaden av lydmotiv og nær synsvinkel.
- Skrive eit tolkningsavsnitt med eit kort tekstbelegg.
Namnet ved døra
Original øvingstekst frå Ifingo. Personane og hendingane er oppdikta.
På den første skuledagen sa læraren namnet hennar medan han såg ned i lista. Han stoppa midt i det, lo kort og prøvde ein gong til. Mira kjende korleis ho alt hadde byrja å nikke. Heime hadde namnet ein annan rytme. Der gjekk den siste lyden vidare gjennom kjøkkenet, som om han ikkje hadde det travelt med å bli ferdig.
«Vi kan vel berre seie Mi?» spurde guten ved sidan av henne. Han smilte, og ho visste ikkje kva ho skulle gjere med eit smil som kom saman med eit spørsmål ho ikkje hadde ønskt seg. «Det går fint», sa ho. Resten av dagen kom det korte namnet frå alle kantar. Kvar gong snudde ho seg litt seinare enn ho trudde ho skulle.
Etter skuletid stod ho i gangen og venta på at regnet skulle gi seg. På innsida av klasseromsdøra hang ei liste over kven som hadde ansvar for plantene. Nokon hadde skrive Mi med tjukk tusj. Det såg ut som eit ord som var blitt avbrote. Ho strauk fingeren langs papiret, men tusjen var tørr. Bak henne skrapa ein stol mot golvet.
«Eg fekk ikkje med meg korleis du seier det», sa Selma. Ho hadde gløymt matboksen sin og heldt han mellom begge hendene. Mira sa namnet lågt. Selma prøvde. Den siste lyden blei for hard. Mira prøvde igjen, denne gongen utan å le først. Dei stod ved døra medan regnet slo i vindauget, og øvde på eit namn som ingen av dei skunda seg gjennom.
Neste morgon gjekk Mira inn før dei andre. Ho fann ein smal penn i sekken og la til resten av namnet sitt på plantelista. Bokstavane fekk ikkje heilt same tjukna. Ho vurderte å skrive heile lista på nytt, men let vere. Då læraren ropa opp, løfta ho handa før han rakk å stoppe. «Eg kan seie det», sa ho. Det var framleis berre eit namn. Likevel sat ho litt annleis i stolen etterpå.
Finn din eigen veg inn i teksten
Les etter endringar
Lag ei kort oversikt over kva Mira gjer i starten og i slutten. Hald deg først til handlingar du faktisk finn i teksten. Når oversikta er på plass, kan du undersøkje om handlingane peikar mot ei endring i korleis ho møter andre. Ver merksam på skiljet mellom ei rimeleg tolking og noko forteljinga seier direkte. Det kan finnast fleire måtar å forstå den same handlinga på.
Bruk eit lite tekstbelegg grundig
Vel eitt kort uttrykk du vil undersøkje, og siter berre dei orda du treng. Forklar deretter kva uttrykket gjer med opplevinga av situasjonen. Unngå å samle mange sitat utan kommentar. I eit godt tolkningsavsnitt heng påstand, tekstbelegg og forklaring saman. Prøv til slutt å skrive ei alternativ tolking av belegget ditt. Då kan du vurdere kva forklaring teksten gir best støtte til.
Ord som opnar teksten
- tilhøyrsle
- Kjensla av å høyre til hos nokon eller ein stad.
- replikk
- Det ein person seier i ein samtale i teksten.
- lydmotiv
- Ein lyd eller lydtype som kjem att og får tyding.
- tekstbelegg
- Ord, sitat eller handlingar som støttar ei tolking.
- synsvinkel
- Posisjonen handlinga blir sett og opplevd frå.
E-infinitiv
Teksten bruker mellom anna å seie og å skrive. Hald på e-infinitiven når du skriv eigne formuleringar.
Ho og henne
Ho er subjektsform: Ho løfta handa. Som objektsform kan du bruke ho eller henne: Læraren såg ho/henne.
Stopp opp. Tenk. Skriv sjølv.
Kva to namn blir brukte om hovudpersonen, og kven tek initiativ til endringane?
Eit lite hint
Finn replikkane og handlingane der namnet blir forkorta eller skrive ut.
Korleis kan plantelista få ei tyding utover det praktiske ansvaret for plantene?
Eit lite hint
Samanlikn skildringa av lista første og andre gong.
Kva verknad har samanlikninga om namnet som ikkje har det travelt med å bli ferdig?
Eit lite hint
Undersøk korleis uttale blir knytt til tempo og rom.
Skriv eit avsnitt om kva det kan innebere å gi andre plass i ein samtale. Bruk forteljinga som utgangspunkt.
Eit lite hint
Ta utgangspunkt i ei konkret samtalehandling før du formulerer ein meir generell refleksjon.
Modellsvar, kommentarar og svarforslag krev aktivt Ifingo-abonnement. Prøv sjølv før du samanliknar med ei mogleg løysing.