Sjå Norsk sidemål vg3 vår 2026 (NOR1268/NOR1271) med oppgåver og nynorske modellsvar: kortsvar om Ivar Aasen, langsvar om Hauge og heimstad-retorikk.
Faglig kvalitetssikret av lærere og toppstudenter · Følger læreplanen (LK20) · Sist oppdatert 2026-10-13
Her finn du Norsk sidemål vg3 vår 2026 for NOR1268/NOR1271, med oppgåveoversikt og komplette modellsvar på nynorsk. Settet passar for elevar som vil øve på kortsvar, lyrikktolking, fagartikkel og retorisk analyse.
I utdraget frå Om vårt skriftspråk kjem det fram eit språksyn der språk blir knytt tett til identitet, fridom og nasjonalt sjølvstende. Ivar Aasen meiner at eit folk ikkje bør byggje skriftspråket sitt på framande former dersom landet skal vere kulturelt sjølvstendig. Språket er ikkje berre eit praktisk verktøy, men eit kjenneteikn på kven folket er.
Dette språksynet kan kallast språknasjonalistisk. Aasen skriv i ein historisk situasjon der Noreg hadde blitt politisk sjølvstendig, men framleis brukte dansk som skriftspråk. Han meiner derfor at ein må leite i norske dialektar og bygdemål for å finne eit ekte norsk språkgrunnlag. Slik blir dialektane ikkje sett på som primitive, men som verdifulle kjelder.
Aasen har også eit puristisk trekk i språksynet sitt. Han vil heller bruke eigne språklege ressursar enn å låne ukritisk frå andre språk. Dette handlar om verdigheit: Eit fritt folk bør ikkje vere avhengig av andre når det har sitt eige språkstoff.
Synet er framleis relevant i dag, men på ein annan måte. Noreg har både bokmål og nynorsk som offisielle skriftspråk, og dialektane står sterkt. Samtidig pressar engelsk på i teknologi, utdanning og arbeidsliv. Aasens tanke om at språk heng saman med kultur og sjølvstende, kan derfor brukast i diskusjonen om domenetap til engelsk.
Likevel må språksynet hans nyanserast. Noreg i dag er fleirspråkleg og fleirkulturelt. Eit moderne språksyn bør verne nynorsk, bokmål, samiske språk og dialektar, men også gi rom for at identitet kan vere samansett. Aasens prosjekt er derfor relevant fordi det minner oss om verdien av språkleg sjølvrespekt, men det må tolkast ope i vår tid.
2Både Det er den draumen av Olav H. Hauge og Alma av Oddny er nynorske tekstar som handlar om kjensler, lengt og håp. Samtidig er dei svært ulike i form og uttrykk. Hauge skriv eit kort modernistisk dikt frå 1960-talet, medan Oddny skriv ein samtidsnær songtekst. Saman viser tekstane at nynorsk lyrikk kan bere både stillferdig eksistensiell refleksjon og moderne popkulturell nærleik.
Hauges dikt er enkelt i forma, men rikt i meining. Diktet byggjer på gjentaking og opne bilete. Den stadig tilbakevendande formuleringa skaper rytme og forventning, som om diktet sjølv ventar på at noko skal opne seg. Bileta av dører, berg og kjelder kan tolkast som symbol på indre gjennombrot, innsikt eller nåde.
Temaet hos Hauge er vona om at det umoglege eller uventa kan skje. Draumen er ikkje konkret avgrensa; han kan handle om kjærleik, meining, fridom eller eit eksistensielt gjennombrot. Det gjer diktet allment. Når diktet bruker eit inkluderande vi-perspektiv, blir draumen noko menneske deler.
Oddnys Alma har ei anna form fordi teksten er ein songtekst. Songtekstar arbeider ofte med rytme, refreng, gjentaking og direkte tiltale. Tittelen peikar mot ein person, og teksten kan lesast som ei stemme som vender seg mot eller tenkjer på Alma. Sjangeren gjer uttrykket meir munnleg og musikalsk enn hos Hauge.
I Alma kan gjentaking og rytme skape nærleik til ei kjensle som ikkje nødvendigvis blir forklart fullt ut. Songteksten kan bere preg av sakn, omsorg, lengt eller uro, alt etter korleis ein les bileta og tonen. Det viktige er at teksten ikkje berre skal lesast, men også syngjast. Musikken og rytmen gir orda ein emosjonell dimensjon.
Likskapen mellom tekstane er at begge brukar nynorsk til å uttrykkje kjensler på ein konsentrert måte. Begge kan handle om noko mennesket lengtar etter, anten det er eit vedunderleg gjennombrot eller ein personleg relasjon. Begge viser også at gjentaking kan vere meir enn form; ho kan byggje stemning og meining.
Forskjellen ligg særleg i tid, sjanger og tone. Hauge er knapp, symbolsk og meditativ. Oddny er meir samtidsnær, songleg og personleg. Hos Hauge blir vona løfta opp til noko allmennmenneskeleg. Hos Oddny kan kjensla verke meir konkret og relasjonell.
Tekstane viser at nynorsk lyrikk ikkje er låst til ein gammal tradisjon. Han kan vere både modernistisk og populærmusikalsk, både stille og direkte. Draumen hos Hauge og stemma hos Oddny peikar mot det same: Mennesket treng språk for å bere det vi håpar på, saknar og ikkje heilt kan forklare.
3Religiøse førestillingar har hatt ein sentral plass i norsk litteratur, men uttrykket har endra seg mykje gjennom tidene. I Aftensalme, Det er ingen hverdag mer og usynlege hender leier oss møter vi tre ulike former for religiøsitet: barokk kristendom, modernistisk kriseerfaring og samtidsmystikk.
Dorothe Engelbretsdatters Aftensalme høyrer til barokken. I denne perioden var kristendommen ei grunnleggjande tolkningsramme for livet. Salmen bruker kvelden og natta som bilete på døden, medan håpet om morgon og oppstode viser den kristne trua på evig liv. Religiøsiteten er tydeleg, kyrkjeleg og dogmatisk.
Eit viktig barokt trekk er kontrasten mellom det jordiske og det himmelske. Menneskelivet er kort og forgjengeleg, men Gud og det evige står fast. Denne memento mori-tanken, altså påminninga om at mennesket skal døy, blir ikkje berre skremmande. Ho blir også kopla til trøyst fordi døden kan føre til frelse.
Gunvor Hofmos Det er ingen hverdag mer uttrykkjer ein heilt annan religiøs situasjon. Diktet er skrive etter andre verdskrigen, i ei tid der mange opplevde at gamle forklaringar ikkje lenger heldt. Her kjem religiøse tankar til uttrykk gjennom fråvær, sorg og krise. Dersom Gud finst, er han ikkje lett å finne i ei verd prega av katastrofe.
Hofmos modernistiske form passar til denne krisa. Den frie forma og den alvorlege tonen viser eit menneske som ikkje finn ro i faste religiøse svar. Slik står diktet i kontrast til Engelbretsdatter. Der salmen finn trøyst i Gud, viser Hofmo ein kvardag der meininga er broten.
Jon Fosses usynlege hender leier oss viser ei tredje form for religiøsitet. Her er ikkje trua nødvendigvis knytt til læresetningar eller kyrkjelege symbol, men til ei oppleving av at noko usynleg verkar i livet. Den enkle og repeterande språkføringa skaper ei meditativ stemning. Religiøsiteten er meir mystisk enn dogmatisk.
Fosse kan derfor vere svært relevant i vår tid. Mange menneske søkjer meining utan å knyte seg sterkt til organisert religion. Tankar om nærvær, stillheit og usynlege krefter kan likne moderne spiritualitet, mindfulness eller individuell tru. Teksten viser at det religiøse ikkje nødvendigvis forsvinn; det får nye former.
Også Engelbretsdatter og Hofmo er relevante. Engelbretsdatter kan verke framand for mange unge, men ho viser korleis tru kan gi språk for døden. Hofmo er kanskje lettare å kjenne seg att i for ei tid prega av krig, klimaangst og uro. Ho viser at religiøse spørsmål ofte blir sterkast når mennesket opplever tap.
Samla viser tekstane at religiøse tankar i litteraturen ikkje berre handlar om tru eller tvil. Dei handlar om korleis mennesket prøver å forstå død, sorg, meining og håp. Frå barokkens faste tru, via modernismens krise, til samtidas mystikk ser vi at spørsmålet om det usynlege framleis er levande.
4Kronikken Når verda er vanskeleg er heimen kjærast er ein argumenterande tekst som bruker heimstad, dialekt og kultur som inngang til politikk. Teksten kan lesast som eit forsvar for levande bygder og distrikt, men han startar ikkje med tørre politiske krav. I staden byggjer han ei kjensle av tilhøyrsle.
Den retoriske situasjonen er viktig. Avsendaren skriv i ei tid der mange opplever verda som uroleg og uoversiktleg. Då kan heimen og heimstaden få ny verdi. Mottakaren er eit breitt publikum, truleg også unge lesarar, sidan teksten bruker kjende artistar, dialektmusikk og eit personleg språk.
Etos blir bygd gjennom avsendaren si tilknyting til eigen heimstad. Når ho skriv frå eit lokalt perspektiv, framstår ho som ein som kjenner det ho snakkar om. Ho byggjer også etos gjennom kulturreferansar. Ved å vise til artistar som syng på dialekt, viser ho at ho forstår samtidskulturen og ikkje berre snakkar om distriktspolitikk på ein gammaldags måte.
Patos er den sterkaste appellforma. Teksten speler på kjensla av å høyre til ein stad. Ord som heim, heimstad og heimekjær fungerer som eit leiemotiv. Naturbilete og konkrete stadnamn gjer argumentasjonen sanseleg. Lesaren skal ikkje berre forstå at distrikta treng politikk; lesaren skal kjenne kvifor heimstaden betyr noko.
Logos finst også i teksten. Avsendaren viser til undersøkingar og samfunnstrekk som tyder på at unge kan vere meir heimekjære enn ein ofte trur. Ho bruker dessutan artistane som døme på at lokale røter og dialekt ikkje hindrar suksess. Tvert imot kan det lokale bli ein styrke.
Eit sentralt retorisk grep er overgangen frå kultur til politikk. Først handlar teksten om musikk, dialekt og kjensler. Etter kvart blir poenget meir politisk: Levande bygder kjem ikkje av seg sjølve, men av politiske val. Slik blir heimstadkjensla brukt som argument for distriktspolitikk.
Teksten er effektiv fordi han gjer ei politisk sak personleg og konkret. Samtidig kan ein innvende at koplinga mellom dialektartistar og bestemte politiske løysingar ikkje er logisk tvingande. At mange liker musikk på dialekt, beviser ikkje aleine kva distriktspolitikk som er rett. Argumentasjonen er derfor sterkast emosjonelt.
Min tolking er at kronikken bruker heimstad som retorisk kraft. I ei usikker verd blir heimen framstilt som noko trygt, nært og verdifullt. Teksten viser korleis politikk kan bli meir overtydande når ho knyter seg til identitet, kultur og konkrete erfaringar.