Se oppgåver og modellsvar til norsk for elevar med teiknspråk vg3. Kortsvar om Dra ikke til havet og langsvar om naturalisme, språkutvikling og novelleanalyse.
Faglig kvalitetssikret av lærere og toppstudenter · Følger læreplanen (LK20) · Sist oppdatert 2026-10-13
Her finn du eit eksamenssett i norsk for elevar med teiknspråk, vg3, med oppgåver og modellsvar. Settet inneheld kortsvar om Dra ikke til havet og langsvar om naturalisme, språkutvikling og novella Ta meg kor enn eg vil.
I utdraget frå Dra ikke til havet blir situasjonen til Iŋgá og familien skildra som både sjokkarta, uverkeleg og sorgfull. Dei kjem heim til sommarbeitet og oppdagar at landsbyen ligg under vatn. Verkemidla i teksten gjer at lesaren forstår kor brutalt tapet er.
Eit viktig verkemiddel er kontrast. Familien forventar å kome tilbake til ein kjend stad, men møter i staden vatn der heimane og landsbyen skulle vere. Kontrasten mellom minnet om staden og det dei faktisk ser, viser korleis utbygginga har øydelagt noko som var trygt og identitetsskapande.
Teksten bruker også sanselege skildringar. Døra, vatnet, fjellet og lyset blir skildra konkret, slik at lesaren nesten ser landsbyen under vatn. Når sjøen blir skildra som feit og iskald, får naturbiletet ei ubehageleg stemning. Funksjonen er å gjere tapet fysisk og nært.
Personskildringa er stillferdig, men sterk. Iŋgá står taus, og familien verkar rådvill. Det at dei ikkje straks finn ord, viser kor vanskeleg situasjonen er å forstå. Stillheita blir dermed eit verkemiddel som uttrykkjer sjokk.
Samla sett viser verkemidla at familien ikkje berre har mista bygningar. Dei har mista ein stad som ber historie, språk, arbeid og tilhøyrsle. Utdraget gjer konsekvensane av vasskraftutbygginga menneskelege og konkrete.
2I teksten Min forsvarstale i Høyesterett forsvarer Hans Jæger naturalismen. Han meiner at litteraturen ikkje skal pynte på røyndommen, men vise livet slik det faktisk er. For Jæger er oppgåva til naturalistisk litteratur å avdekkje årsakene til liding, fattigdom og sosial urett, slik at samfunnet kan forstå og endre dei.
Jæger knyter naturalismen til sanning. Han meiner at kunsten ikkje lenger skal ha grenser for kva han kan skildre. Når han kallar naturalismen ein naken litteratur, meiner han at litteraturen må tore å vise det stygge, skitne og smertefulle. Dette gjeld særleg dei menneska som lever med fattigdom, skam og ufridom.
Utdraget frå Stargate av Ingvild Rishøi kan lesast i lys av denne tanken. Teksten viser eit barn som kjem heim og finn faren full på golvet. Situasjonen er kvardagsleg, men også vond. Rishøi skriv ikkje om ein idealisert familie. Ho viser ein heim der alkohol, fattigdom og omsorgssvikt pregar barnet.
Eit naturalistisk trekk i Stargate er at miljøet påverkar menneska sterkt. Ronja er eit barn, men ho må møte problem som eigentleg høyrer vaksne til. Ho ser faren liggje der juletreet skulle stått, og kontrasten mellom jul og rus gjer situasjonen ekstra smertefull. Jula, som vanlegvis står for tryggleik og fellesskap, blir kopla til svik og utryggleik.
Samtidig er Rishøi ikkje berre hard og dokumentarisk. Ho skriv med eit barnleg eg-perspektiv som gjer teksten nær og sår. Språket er enkelt, men det ligg mykje under overflata. Når Ronja både vil vekkje faren og kjenner sinne, viser teksten kor kompliserte kjensler barn i slike situasjonar kan ha.
Stargate oppfyller derfor mykje av den oppgåva Jæger meiner litteraturen skal ha. Teksten viser sosial naud utan å gjere han penare. Han lèt lesaren sjå korleis alkohol og fattigdom kan skade eit barn. Samtidig er teksten moderne fordi han legg stor vekt på barnets indre oppleving, ikkje berre på samfunnskritikken. Dermed blir han både realistisk, rørande og kritisk.
3Språket ventar ikkje på løyve. Det glir inn i meldingar, arbeidsmøte, teikn, dialektord og små misforståingar ved kjøkkenbordet. Plutseleg meiner nokon at punktum verkar surt, medan andre framleis trur at eit punktum berre er eit punktum.
Artikkelen Skaper Gen Z språkforvirring? viser kor raskt språk kan endre seg når unge menneske tek med seg engelsk, digitale uttrykk og uformell stil inn i arbeidslivet. Ord som før høyrde til fritid og nett, kan dukke opp i profesjonelle samanhengar. Det kan skape forvirring, men også vise at språk alltid er knytt til generasjon, teknologi og identitet.
Eg synest artikkelen viser noko interessant: Det er lett å skulde på dei unge, men engelsk påverknad kjem ikkje berre frå ungdom. Næringslivet bruker også engelske titlar og uttrykk for å verke internasjonalt og moderne. Då blir spørsmålet ikkje berre kven som øydelegg språket, men kven som får lov til å endre det med status.
Vedlegget Nye tegn handlar om norsk teiknspråk og viser ein annan side av språkutviklinga. Vibeke Bø seier at det er språksamfunnet sjølv som bestemmer kva teikn som kan brukast. Det er eit viktig poeng. Språk blir ikkje berre bestemt ovanfrå av ekspertar. Det blir skapt av menneska som bruker det i kvardagen.
Dette gjeld også i ytringa Forbisnakk i forbifarta. Dialektorda i teksten er lokale, munnlege og nesten umoglege å skrive heilt presist. Likevel ber dei med seg erfaringar som standardspråket ikkje alltid fangar. Eit ord kan vere lite på papiret, men stort i eit liv. Det kan romme lukt av sjø, familierelasjonar, humor og ein bestemt stad.
Språkutvikling kan derfor kjennast både frigjerande og irriterande. Når yngre folk seier «ait» eller brukar engelske ord på norsk, kan eldre kjenne seg utanfor. Når eldre brukar dialektord, kan yngre tru dei finn på ting. Misforståinga går begge vegar, og nettopp der blir språket levande.
Eg trur ikkje vi bør vere redde for at språket endrar seg. Vi bør heller spørje kva endringane fortel. Dei fortel kven vi er saman med, kva medium vi lever i, kva grupper vi høyrer til, og kva erfaringar vi vil ta vare på. Eit språk som aldri endrar seg, er kanskje ryddig, men det er også mindre menneskeleg.
4I novella Ta meg kor enn eg vil blir forholdet mellom dei to personane skildra gjennom replikkar, kroppsspråk, detaljar og eit tett eg-perspektiv. Utdraget viser ein situasjon der dei skal ut, men stemninga mellom dei er spent. Det handlar ikkje berre om tid og klede, men om kontroll, uro og eit forhold som verkar pressa.
Replikkane er korte og kvardagslege, men dei seier mykje. Når han seier at det ikkje skulle bli stress, og seinare minner henne om at dei har fem minutt, verkar han både irritert og kontrollerande. Ho svarer lite, og mykje av konflikten ligg i det ho ikkje seier. Dialogen skaper avstand mellom dei.
Kroppsspråket er også viktig. Eg-personen skjelv på handa, strevar med sminka og legg merke til at kjolen ikkje sit som han skal. Desse detaljane viser at ho er stressa, sjølv om ho seier det motsette. Lesaren forstår at uroa hennar er fysisk, ikkje berre praktisk.
Eit anna verkemiddel er symbolbruken i kleda og sminka. Halskjeda som skjer seg inn i kjøtet, kan tolkast som eit bilete på forholdet. Noko som eigentleg skal pynte eller vere fint, blir ubehageleg og stramt. Kjolen og sminka viser også presset om å sjå riktig ut.
Forteljarperspektivet gjer at vi kjem tett på hennar oppleving. Vi får ikkje vite alt om forholdet, men vi merkar ubehaget gjennom tankane og observasjonane hennar. Det skaper spenning, fordi lesaren forstår meir enn det personane seier direkte.
Temaet i novella kan vere korleis ein kan miste fridom i eit nært forhold. Teksten viser ein situasjon der små kommentarar, blikk og forventningar kan bli tunge. Eg tolkar novella som ein tekst om kontroll og om kor vanskeleg det kan vere å kjenne etter kva ein eigentleg vil, når ein heile tida prøver å passe inn i andre sine krav.