Sjå Norsk sidemål vg3 vår 2023 (NOR1268/NOR1271): oppgåver og nynorske modellsvar – langsvar om Bondestudentar, Rådebank og Sylvanian Family.
Faglig kvalitetssikret av lærere og toppstudenter · Følger læreplanen (LK20) · Sist oppdatert 2026-10-13
Her finn du eksamenssettet Norsk sidemål vg3 vår 2023 for NOR1268/NOR1271, med oppgåver og fullstendige modellsvar. Settet passar for elevar som vil øve på sidemålseksamen med konkrete døme på kortsvar, fagartikkel, samanliknande analyse og tolking av skjønnlitteratur.
Formålet med Instagram-innlegget er å gjere psykisk helse meir forståeleg og mindre skambelagt. Innlegget vender seg til ein mottakar som kan kjenne seg usikker, sliten eller sjølvkritisk, og prøver å skape eit rom der vanlege kjensler blir tekne på alvor. Bodskapen er at det er normalt å streve, og at ein kan møte seg sjølv med meir varme og mindre dom.
Verbalteksten er kort, direkte og lett å lese. Det passar godt til Instagram, der bodskapen må vere tydeleg og rask å oppfatte. Språket verkar inkluderande fordi det ikkje er tungt fagleg, men likevel byggjer på psykologisk innsikt. Når teksten brukar eit enkelt og menneskeleg språk, blir avstanden mellom ekspert og lesar mindre.
Biletet støttar bodskapen ved å skape ei roleg og tillitsfull stemning. Profilen @psykologmedsovepose gir også assosiasjonar til natur, friluftsliv og kvardagsnær psykologi. Dette styrkjer etosen til avsendaren: Han framstår både fagleg truverdig og personleg tilgjengeleg. Samtidig bruker innlegget patos, fordi kombinasjonen av bilete og tekst kan få mottakaren til å kjenne seg sett.
Samspelet mellom bilete og verbaltekst gjer altså bodskapen mjukare og meir overtydande. Teksten forklarer poenget, medan biletet skaper stemning og nærleik. Slik fungerer innlegget både som informasjon og støtte. Det viser korleis sosiale medium kan brukast til å formidle fagleg kunnskap på ein enkel, varm og relevant måte.
2Både Bondestudentar og Rådebank handlar om unge menneske som prøver å finne ein plass i eit fellesskap. Tekstane er skrivne i heilt ulike tider og former, men dei krinsar rundt same grunnproblem: Kva kostar det å bli akseptert, og kva skjer når ein ikkje kjenner seg heime i miljøet ein står i?
I Bondestudentar møter vi ein eldre litterær tekst som viser korleis sosial klasse, språk og kulturell bakgrunn påverkar identiteten til eit ungt menneske. Garborg skriv realistisk og samfunnskritisk. Hovudpersonen kjem frå bygda og møter eit by- og studentmiljø der andre kodar gjeld. Han ønskjer å bli noko meir, men risikerer samtidig å miste kontakten med det han kjem frå. Fellesskapet blir derfor ambivalent: Det lokkar med status og framtid, men kan også gjere mennesket framandt for seg sjølv.
Rådebank er ein moderne dramatekst og TV-forteljing. Her blir fellesskapet vist gjennom ungdomsmiljø, bilar, kameratskap og replikkar som verkar nære kvardagen. Forma er meir scenisk enn i Garborg-teksten. Vi får mykje gjennom dialog, pausar og handling, ikkje gjennom ein forteljar som forklarer alt. Det gjer at vi som sjåarar må lese stemninga mellom personane.
I begge tekstane er fellesskap knytt til identitet. Hos Garborg handlar det om klasse, utdanning og språkleg-kulturell tilhøyrsle. I Rådebank handlar det meir om vennegjeng, maskulinitet, forventningar og det å vere lojal mot dei næraste. Likevel er kjernen lik: Fellesskapet kan gi tryggleik, men også presse menneske til å spele ei rolle.
Formene påverkar korleis tematikken kjem fram. Romanutdraget frå Bondestudentar kan gi rom for forklaring, ironi og sosial analyse. Rådebank bruker derimot situasjonar og replikkar til å vise konfliktane meir direkte. Der Garborg viser korleis samfunnet formar individet over tid, viser Rådebank korleis presset kan liggje i små augeblikk mellom vener.
Samanlikninga viser at fellesskap aldri berre er positivt. Det kan vere ein stad der ein blir sett, men også ein stad der ein må skjule sårbarheit. Både bondestudenten og ungdommane i Rådebank vil høyre til, men tekstane viser at tilhøyrsle ofte krev tilpassing. Det gjer tematikken aktuell, sjølv om tekstane er frå ulike epokar.
3Engelsk påverkar norsk språk kvar dag. Vi møter engelske ord i sosiale medium, spel, musikk, film, reklame, arbeidsliv og skule. Nokre meiner dette gjer norsk fattigare, medan andre meiner at låneord og språkblanding er heilt naturlege delar av språkutviklinga. Sanninga ligg truleg midt imellom: Engelsk kan vere både ein ressurs og ei utfordring.
Teksten Det er ikke lenger flaut å være random peikar på korleis engelske ord har blitt ein vanleg del av norsk ungdomsspråk. Ord som random, cringe, chill og awkward blir brukte fordi dei uttrykkjer noko raskt og presist i miljøa der dei høyrer heime. For mange unge kjennest ikkje desse orda framande. Dei er ein del av måten ein markerer humor, fellesskap og digital identitet på.
Språkleg sett er dette ikkje nytt. Norsk har alltid lånt ord frå andre språk, til dømes lågtysk, dansk, fransk og engelsk. Låneord blir ofte tilpassa norsk uttale, bøying og bruk. Når nokon seier at noko er random, bruker dei eit engelsk ord i ein norsk setning. Då blir ordet ein del av norsk språkpraksis, sjølv om opphavet er engelsk.
Samtidig finst det reelle utfordringar. Ei viktig bekymring er domenetap. Det betyr at norsk kan bli mindre brukt på enkelte samfunnsområde, til dømes teknologi, forsking og næringsliv. Dersom viktige fag berre blir snakka om på engelsk, kan norsk miste ord og uttrykk som trengst for å forklare avanserte emne. Då handlar problemet ikkje om enkeltord som random, men om kva språk som får status og makt.
Engelsk påverknad kan også skape skilje mellom generasjonar. Unge som bruker mykje engelskprega språk, kan verke uformelle eller uklare for eldre mottakarar. Samtidig kan vaksne undervurdere kor systematisk ungdomsspråk faktisk er. Språkblanding er ikkje nødvendigvis slurv. Det kan vere ein måte å vise gruppetilhøyrsle, humor og kulturell kompetanse på.
For norskfaget er det viktig å ha eit balansert syn. Vi bør ikkje late som om norsk språk kan halde seg reint og uendra. Eit språk som blir brukt, vil alltid endre seg. Men vi bør heller ikkje vere likegyldige til at engelsk tek over i område der norsk framleis bør vere sterkt. Elevane treng både eit levande kvardagsspråk og eit presist norsk fagspråk.
Konklusjonen er at engelsk påverknad ikkje berre er eit spørsmål om ord, men om identitet, makt og brukssituasjonar. Engelske uttrykk i ungdomsspråket kan vere kreative og sosiale. Domenetap i utdanning og arbeidsliv kan derimot svekkje norsk som samfunnsberande språk. Derfor bør vi vere opne for språkleg endring, men samtidig arbeide aktivt for at norsk skal kunne brukast til alt.
4Novella Sylvanian Family kan lesast som ein tekst om familie, lengt og kontroll. Tittelen viser til små leikefigurar og ein idealisert miniatyrfamilie. Allereie her ligg det ein kontrast: Leikefamilien er ryddig, oversiktleg og mogleg å styre, medan den verkelege familien i novella er meir komplisert.
Eit sentralt verkemiddel er perspektivet. Novella kjem tett på eit barn eller ein ung person sitt blikk på verda. Det gjer at små detaljar får stor betydning. Når teksten legg vekt på konkrete ting, handlingar og observasjonar, kan lesaren forstå kjenslene utan at dei blir forklara direkte. Det som verkar kvardagsleg på overflata, får ein sår undertone.
Tittelen fungerer symbolsk. Sylvanian Family-figurane representerer ein perfekt og trygg familieverden. I ein slik leikeverden har alle ein plass, relasjonane er faste, og heimen kan ordnast slik ein vil. Dersom hovudpersonen opplever uro, avstand eller utryggleik i sin eigen familie, kan leika bli eit bilete på det ein saknar.
Språket i novella er truleg dempa og konkret, noko som passar godt til Skaranger sin skrivemåte. I staden for store forklaringar viser teksten fram situasjonar og detaljar. Dette skaper ein undertekst: Lesaren må tolke kva som ligg bak handlingane. Stillheit, blikk og små val kan seie meir enn lange replikkar.
Novella kan også handle om klasse og normalitet. Leikefamilien står for ein type ideal: eit heimeliv som ser fint ut utanfrå, der alt er på plass. Den verkelege familien passar kanskje ikkje inn i dette idealet. Då blir teksten ikkje berre privat, men også samfunnsmessig. Han viser kor sterkt ønsket om å vere normal kan vere.
Temaet i novella er etter mi tolking lengten etter ein trygg familie og ei verd ein kan forstå. Gjennom kontrasten mellom leikefamilien og den verkelege familien viser teksten kor sårt det kan vere når livet ikkje liknar på idealet. Novella seier ikkje nødvendigvis alt rett ut, men nettopp det gjer henne sterk. Ho lèt lesaren kjenne avstanden mellom det barnet ønskjer seg, og det barnet faktisk lever i.