Sjå Norsk sidemål vg3 høst 2025 (NOR1268/NOR1271): oppgåver og nynorske modellsvar. Kortsvar om Lev vel, alle, langsvar om Sylvsmidja, bøker og romantikk.
Faglig kvalitetssikret av lærere og toppstudenter · Følger læreplanen (LK20) · Sist oppdatert 2026-10-13
Her finn du Norsk sidemål vg3 høst 2025 for NOR1268/NOR1271, med oppgåveoversikt og komplette modellsvar på nynorsk. Settet passar for elevar som vil øve på verkemiddelanalyse, retorikk, essay og litterær samanlikning.
I utdraget frå Lev vel, alle blir hovudpersonen si indre uro skildra gjennom nær forteljemåte, sanselege detaljar, kontrastar og setningsrytme. Verkemidla gjer at lesaren kjem tett på ein person som verkar sårbar og følelsesmessig pressa.
Forteljarperspektivet er viktig. Teksten gir innsyn i tankar og kjensler, anten gjennom eg-forteljing eller eit nært tredjepersonsperspektiv. Dette gjer at lesaren ikkje berre ser kva hovudpersonen gjer, men også merkar korleis situasjonen kjennest frå innsida. Den indre monologen kan vise uro, tvil og ei kjensle av å ikkje ha kontroll.
Sansebilete er eit anna sentralt verkemiddel. Lyder, synsinntrykk, kroppskjensler eller lukter kan spegle hovudpersonen sin tilstand. Når omverda blir opplevd sterkt eller ubehageleg, kan det vise at hovudpersonen er i ein intens emosjonell situasjon. Miljøet blir dermed ikkje berre bakgrunn, men ein del av psykologien.
Teksten bruker også kontrast. Det kan vere ein kontrast mellom ytre ro og indre kaos, eller mellom det andre ser og det hovudpersonen faktisk kjenner. Slik blir avstanden mellom fasade og indre liv tydeleg.
Setningsrytmen kan forsterke dette. Korte setningar kan skape stress og brot, medan lengre setningar kan vise refleksjon eller tankar som flyt. Samla gjer verkemidla at hovudpersonen framstår som uroleg, einsam eller overvelda. Teksten skildrar altså ikkje berre ein situasjon, men ein indre tilstand.
2Kampanjen Forfattar Ruth set nye spor på gamle stiar er ein samansett reklametekst der formålet er å selje smykke og samtidig posisjonere Sylvsmidja som eit merke med kultur, tradisjon og personleg meining. Reklamen vil ikkje berre vise eit produkt, men skape ei forteljing rundt produktet.
Tittelen er eit viktig verkemiddel. Formuleringa nye spor på gamle stiar koplar fornying og tradisjon. Det passar godt til eit smykkemerke som vil vere moderne, men samtidig byggje på norsk kulturarv. Ordvalet gir også teksten ein poetisk tone, noko som passar når ein forfattar blir brukt som frontfigur.
Etos er sentralt i kampanjen. Når ein kjend forfattar blir knytt til smykka, blir noko av truverdet hennar overført til merket. Dersom mottakaren oppfattar forfattaren som klok, autentisk og kulturelt medviten, kan smykka også framstå som meir ekte og meiningsfulle. Dette kan kallast overført etos.
Reklamen bruker også patos. Smykka blir ikkje berre presenterte som pynt, men som noko som har samband med røter, kvinneleg kulturarv, handverk og tradisjon. Bilete, tekst og personval skaper ei kjensle av nærleik til det norske og det ekte. Mottakaren skal kjenne at produktet ber ei historie.
Det samansette uttrykket er viktig. Dersom bileta viser natur, tradisjonelle smykke eller eit roleg portrett av forfattaren, styrkjer det bodskapen om autentisitet. Teksten forklarer, medan biletet får mottakaren til å føle. Slik arbeider verbaltekst og visuell tekst saman.
Å bruke kjende menneske i reklame kan ha fleire funksjonar. Det gir rask merksemd, fordi mottakaren kjenner personen frå før. Det kan også skape tillit, særleg dersom kjendisen verkar relevant for produktet. I denne kampanjen passar ein forfattar godt fordi smykka blir knytte til kultur, tradisjon og forteljing.
Samtidig finst det ulemper. Dersom koplinga mellom kjendisen og produktet verkar kunstig, kan reklamen miste truverde. Mottakaren kan også oppleve at kjendisstatus blir brukt til å påverke meir enn til å argumentere. Kjendisens etos kan dessutan endre seg, og då kan merket bli påverka negativt.
Kampanjen er derfor retorisk effektiv dersom mottakaren godtek koplinga mellom forfattar, tradisjon og smykke. Han viser korleis reklame kan gjere eit produkt til ein identitetsmarkør. Smykket blir ikkje berre noko ein kjøper, men noko ein kan kjenne seg knytt til.
3Det er noko stille med ei bok. Ho blinkar ikkje, krev ikkje passord, sender ikkje varsel. Likevel kan ho vere meir påtrengjande enn ein skjerm. Ei bok kan liggje på nattbordet og vente, som om ho veit at du ein dag kjem tilbake til deg sjølv gjennom henne.
Tekstane i vedlegga handlar alle om verdien av bøker, men frå ulike vinklar. Mari Lilleslåtten viser til forsking som seier at bøker kan forandre menneske. Rudine Sims Bishop gir oss dei vakre metaforane speglar, vindauge og skyvedører av glas. Samlaget bruker sosiale medium og humor når dei skriv at det er sexy å lese bøker. Saman viser tekstane at lesing både er alvor, identitet og kulturmarkør.
Eg likar Bishops metaforar best. Ei bok kan vere ein spegel når ho viser oss noko vi kjenner att i oss sjølve. For eit barn som sjeldan ser sin eigen bakgrunn, familie eller kropp i litteraturen, kan ein slik spegel vere avgjerande. Det handlar ikkje berre om leseglede, men om å få stadfesta at ein finst.
Men bøker er også vindauge. Dei lèt oss sjå inn i liv vi ikkje lever sjølve. Kanskje er det der forskinga Lilleslåtten skriv om, blir viktig. Når vi les, øver vi oss på andre menneske. Vi prøver ut blikk, erfaringar og kjensler som ikkje er våre. Ei bok kan dermed gjere empatien meir konkret.
Skyvedøra av glas er den mest magiske metaforen. Ho seier at lesaren ikkje berre ser inn i ei anna verd, men kan gå inn i henne. Det er kanskje derfor enkelte bøker blir verande i kroppen. Ein har ikkje berre lese dei; ein har budd litt i dei.
Samtidig lever boka no i ein kultur der alt må konkurrere om merksemd. Samlaget sitt Instagram-innlegg gjer lesing til noko kult, nesten flørtande. Det kan verke overflatisk, men kanskje er det også smart. Dersom sosiale medium kan få unge til å lese meir, er det ikkje sikkert vi skal vere for fine på det. BookTok, Instagram og små litterære slagord kan gi boka ny sosial energi.
Likevel er det ein forskjell på å vise fram ei bok og å lese henne. Ei bok i ein post kan bli ein del av imaget vårt, ein måte å signalisere smak på. Men den verkelege lesinga skjer i stilla etterpå, når ingen ser oss. Det er der boka kan forandre noko.
Kanskje er boka verdifull nettopp fordi ho kan vere fleire ting samtidig. Ho kan vere vitskapleg dokumentert mental trening, ein spegel for identitet, eit vindauge mot andre liv, ei dør inn i nye verder og til og med eit lite statussymbol i sosiale medium. Boka har overlevd fordi ho ikkje berre er eit medium. Ho er ein måte menneske møter seg sjølve og kvarandre på.
4Ved sundet av Johan Sebastian Welhaven og Huset jorda i vatn av Hildegunn Dale er tekstar frå ulike tider, men begge tek utgangspunkt i natur og stad. Welhaven skriv innanfor ein romantisk tradisjon, medan Dale skriv samtidslyrikk. Likevel kan ein sjå romantiske trekk i begge tekstane, særleg i måten naturen blir meir enn berre bakgrunn.
Hos Welhaven er forma prega av eldre lyrisk tradisjon. Diktet har truleg bunden form, rytme og eit meir høgstemt språk. Dette passar til romantikken, der naturen ofte blir skildra som vakker, opphøgd og stemningsberande. Sundet er ikkje berre eit geografisk motiv, men eit rom for kjensle og ettertanke.
Eit romantisk trekk hos Welhaven er naturdyrkinga. Naturen blir knytt til lengt, ro og kanskje sorg. I romantikken blir landskapet ofte eit spegelbilete av sjela. Når diktaren skildrar vatn, himmel, lys eller avstand, kan det samtidig uttrykkje ein indre tilstand. Det ytre landskapet blir eit bilete på menneskelege kjensler.
Hildegunn Dale skriv i ein annan form. Samtidslyrikken er ofte friare, meir knapp og mindre regelbunden. Tittelen Huset jorda i vatn peikar mot ei tett kopling mellom menneskeleg bustad og naturlege element. Huset, jorda og vatnet blir sette saman på ein måte som gjer landskapet kroppsleg og nært.
Hos Dale kan dei romantiske trekka vere meir moderne. Naturen er framleis viktig, men han er ikkje nødvendigvis trygg eller idyllisk. I vår tid kan naturlyrikk også bere med seg klimaangst, sårbarheit og medvit om at landskapet er utsett. Dermed blir romantikken vidareført, men også utfordra.
Innhaldsmessig er begge tekstane opptekne av stad. Welhaven ser naturen frå ein romantisk distanse, som noko vakkert og stemningsfullt. Dale verkar å skrive nærare jorda, huset og vatnet, som om mennesket er vevd inn i landskapet. Dette gir tekstane ulik tone.
Formmessig er skilnaden tydeleg. Welhaven representerer ein eldre estetikk med meir orden og harmoni. Dale bruker truleg friare vers og eit meir konsentrert språk. Likevel er begge lyriske fordi dei ladar konkrete naturbilete med kjensle og meining.
Samla viser tekstane at romantiske trekk ikkje berre høyrer fortida til. Natur, lengt, subjektivitet og stadkjensle kan leve vidare i moderne poesi, men med nye nyansar. Hos Welhaven blir naturen eit opphøgd rom for kjensle. Hos Dale blir naturen kanskje meir fysisk, sårbar og nær. Begge tekstane viser at mennesket framleis treng landskap for å forstå seg sjølv.