Sjå Norsk sidemål vg3 høst 2024 (NOR1268/NOR1271) med oppgåver og nynorske modellsvar: kortsvar om musikk, langsvar om Adidas, utanforskap og miljødikt.
Faglig kvalitetssikret av lærere og toppstudenter · Følger læreplanen (LK20) · Sist oppdatert 2026-10-13
Her finn du Norsk sidemål vg3 høst 2024 for NOR1268/NOR1271, med oppgåveoversikt og komplette modellsvar på nynorsk. Settet passar for elevar som vil øve på kortsvar, retorisk tolking, essay og samanliknande diktanalyse.
I utdraget blir Johnny sitt forhold til musikk skildra som noko kroppsleg, sterkt og identitetsskapande. Musikken er ikkje berre lyd han høyrer på, men ei kraft som påverkar korleis han kjenner seg og forstår verda.
Eit viktig verkemiddel er sansebilete. Teksten kan skildre rytme, lyd, vibrasjonar og kroppskjensler slik at lesaren nesten merkar musikken fysisk. Dette viser at musikken går inn i Johnny og blir ein del av han.
Metaforar og besjeling kan også vere sentrale. Dersom musikken blir framstilt som noko levande, får han større kraft enn vanleg bakgrunnslyd. Han kan verke som ein ven, ei redning eller ei rørsle som tek over kroppen. Slik blir musikken knytt til kjensler og sjølvforståing.
Forteljarperspektivet gir ofte nærleik til Johnny si oppleving. Når lesaren får innsyn i tankar eller reaksjonar, blir forholdet til musikk personleg. Musikken blir ikkje forklart utanfrå, men opplevd innanfrå.
Språkrytmen kan spegle musikken. Lange, flytande setningar kan gi ei kjensle av song og rørsle, medan korte brot kan likne slag eller puls. Samla viser verkemidla at musikken for Johnny er meir enn underhaldning. Han er ein stad å vere, ein måte å kjenne seg levande på.
2Teksten Kjære herr Gulden, administrerande direktør i Adidas er eit retorisk innlegg der The Green Runners kritiserer sportsbransjen og krev større ansvar for klima og forbruk. Teksten er interessant fordi han blandar det opne brevet med Instagram som kanal. Det gjer bodskapen både direkte og offentleg.
Den retoriske situasjonen er prega av klimakrise og debatt om overforbruk. Avsendaren er The Green Runners, ei gruppe som knyter løping til klima- og miljøengasjement. Mottakaren er formelt Adidas-direktøren Bjørn Gulden, men eigentleg også alle som les innlegget. Den doble adressa skaper press: Direktøren blir tiltalt, medan publikum blir vitne.
Etos blir bygd gjennom moralsk truverde. Avsendaren framstår som ein del av løpemiljøet og kan derfor kritisere sportsbransjen innanfrå. Dei viser at dei ikkje er mot idrett, men mot ein praksis der idrett blir kopla til overproduksjon, reklamepress og høgt forbruk.
Patos er tydeleg i tonen. Teksten kan uttrykkje uro, sinne og moralsk indignasjon. Ved å vende seg direkte til ein konkret toppleiar blir kritikken meir personleg og dramatisk. Klimaproblemet blir ikkje berre abstrakt; det får ein adressat.
Logos kjem fram gjennom fakta og argument om utslepp, produksjon og bransjeansvar. Teksten prøver å vise at sportskledeindustrien ikkje kan marknadsføre berekraft samtidig som han driv fram stadig nytt forbruk. Dette gir kritikken sakleg tyngd.
Sjangeren er eit retorisk verkemiddel i seg sjølv. Eit ope brev har ein alvorleg og formell tradisjon, medan Instagram er raskt, synleg og sosialt. Kombinasjonen gjer teksten til samtidsretorikk: Han bruker offentlegheit, deling og sosialt press som del av argumentasjonen.
Mi tolking er at teksten handlar om ansvar. The Green Runners vil ikkje berre informere, men skape skam, press og handling. Teksten viser korleis klimakamp i vår tid ofte skjer gjennom synlege digitale ytringar der bedrifter blir utfordra direkte.
3Det finst mange måtar å stå utanfor på. Nokon står utanfor med hendene i lomma og prøver å sjå ut som dei ikkje bryr seg. Andre står utanfor og fortel ein vits. Kanskje er latteren ein måte å banke på døra utan å måtte seie: Slepp meg inn.
Utdraga frå Blind av Lars Ove Seljestad og Stand-up show - men i bok av Jonis Josef verkar først svært ulike. Seljestad skriv skjønnlitterært og alvorleg, med eit språk som kan vere mørkt, kroppsleg og sosialt forankra. Josef skriv med humor, rytme og komisk sjølvmedvit. Likevel møtest tekstane i spørsmålet om identitet og utanforskap.
Blind kan lesast som ein tekst om klasse, stad og det å ikkje sjå eller bli sett. Blindleiken kan vere konkret, men også ein metafor. Kven ser kven? Kven blir usynleg i eit samfunn der enkelte miljø og erfaringar sjeldan får språk? Seljestad gir ofte stemme til menneske som kjenner tyngda av bakgrunn og kropp.
Jonis Josef bruker ein heilt annan metode. Humor kan verke lett, men han kan bere mykje alvor. Når ein komikar skriv om bakgrunn, fordommar eller å vere annleis i Noreg, kan vitsen bli ein måte å ta kontroll på. Den som får folk til å le, styrer rommet eit augeblikk.
Eg trur humor kan vere ei form for vern. Han kan gjere det farlege mindre farleg, og det vonde mogleg å seie. Men humor kan også vere ei form for avsløring. Når vi ler, skjønar vi plutseleg noko om normene våre. Kvifor var det eigentleg morosamt? Kva for fordommar låg klare i rommet?
Seljestad og Josef viser to ulike stemmer frå utsida: den mørke, kroppslege og den leikne, performative. Den eine går inn i alvoret, den andre dansar rundt det. Begge kan likevel vise korleis identitet blir forma av miljø, blikk og forventningar.
Kanskje treng litteraturen begge stemmene. Ho treng det tunge språket som ikkje pyntar på smerte, og ho treng latteren som opnar dører. Utanforskap er ikkje éi erfaring. Det kan vere klasse, kropp, etnisitet, stad, språk eller berre den merkelege kjensla av å vere litt feil i eit rom.
Å lese slike tekstar er å bli minna om at norsk samtidslitteratur ikkje berre handlar om dei som står midt på scena. Ho handlar også om dei som kjem inn frå sida, med sinne, skam, humor eller ei stemme som endeleg får plass.
4Til jorden (med vennlig hilsen) av Rolf Jacobsen og k for kloden av Karl Seglem er dikt som rettar blikket mot mennesket sitt forhold til jorda. Begge kan lesast som modernistiske miljødikt, men dei står i ulike historiske situasjonar. Jacobsen skriv i ei tid der miljøvernet veks fram, medan Seglem skriv i ei tid der klimakrisa er akutt.
Eit felles modernistisk trekk er fri form. Dikta bryt med tradisjonelle rim- og rytmemønster og brukar i staden opne vers, brot og konsentrerte bilete. Dette passar til innhaldet, fordi dei skildrar ei verd der harmonien er broten.
Hos Jacobsen er tonen ofte ironisk og sivilisasjonskritisk. Tittelen høyrest høfleg ut, nesten som ein brevslutt, men innhaldet kan lesast som ein kritikk av mennesket som øydelegg den jorda det helsar venleg til. Den høflege forma blir derfor ironisk: Vi oppfører oss sivilisert samtidig som vi skadar naturen.
Seglems k for kloden har ein annan inngang. Tittelen minner om alfabet og læring, som om diktet startar heilt grunnleggjande: k for kloden. Men det enkle grepet får alvorleg tyngd når kloden er truga. Diktet kan bruke språkleg eksperimentering og knapp form for å uttrykkje uro, sorg og ansvar.
Begge dikta er sivilisasjonskritiske. Dei spør kva slags menneske vi er når vi brukar teknologien, industrien og forbruket vårt til å øydeleggje livsgrunnlaget. Modernismen blir her ikkje berre ein stil, men ein måte å vise krise på. Fragmentert form speglar ei fragmentert verd.
Forskjellen mellom dikta ligg i tid og tone. Jacobsen skriv frå eit tidlegare punkt i miljøkampen, der åtvaringa framleis kan verke som ei melding til framtida. Seglem skriv etter mange tiår med kunnskap om klimaendringar. Då kan tonen bli meir akutt og fortvila.
Samtidig viser dikta at naturen i modernistisk lyrikk ikkje berre er vakker kulisse. Ho er truga, tiltalt og nesten gitt ei røyst. Mennesket blir ikkje framstilt som herre over naturen, men som ein del av eit økologisk ansvar.
Samla viser Til jorden og k for kloden korleis modernistiske trekk kan bere fram miljøkritikk. Fritt vers, ironi, brot og språkleg konsentrasjon gjer dikta urolege og tankevekkjande. Dei minner oss om at kloden ikkje berre er tema i diktet. Han er føresetnaden for at vi kan skrive og lese i det heile.